OKULUN İLK GÜNLERİ: ÇOCUĞA GÜVENLİ BİR ALAN AÇMAK
Bir çocuğun okula başlaması, yalnızca yeni bir eğitim dönemine adım atması anlamına gelmez. Çocuk için aynı zamanda ailesinden belirli bir süre uzak kalmayı, yeni insanlarla ilişki kurmayı, farklı kurallara uyum sağlamayı ve daha önce deneyimlemediği bir sosyal çevrenin içinde kendine yer edinmeyi gerektiren önemli bir yaşam değişikliğidir. Bu nedenle okula uyum sürecini yalnızca çocuğun sınıfa alışması üzerinden değerlendirmek yeterli değildir. Çocuğun okula nasıl başlayacağı kadar, ailesinin bu sürece nasıl eşlik ettiği de önem taşır.
Özellikle okulun ilk günlerinde ağlama, ebeveynden ayrılmak istememe, sınıfa girmekte zorlanma, karın ağrısı veya baş ağrısı gibi fiziksel yakınmalar, uyku ve iştah değişiklikleri görülebilir. Bu tepkiler her zaman bir sorun olduğu anlamına gelmez. Çocuk için alışık olmadığı bir ortama girmek ve bakım veren kişiden ayrılmak başlı başına zorlayıcı olabilir. Burada önemli olan, çocuğun yaşadığı duygunun bastırılması değil, anlaşılması ve düzenlenmesine yardımcı olunmasıdır.
John Bowlby’nin bağlanma kuramına göre çocuk ile bakım veren kişi arasında kurulan güvenli bağ, çocuğun çevresini keşfetme kapasitesi açısından önemli bir temel oluşturur. Çocuk kendisini güvende hissettiğinde yeni çevresini keşfetmeye daha fazla alan açabilir. Bu nedenle okula başlayan çocuğun ailesinden ayrılmayı öğrenmesi, ailesiyle kurduğu bağın zayıflaması anlamına gelmez. Tam tersine, güvenli bir bağ çocuğun ailesinden belirli sürelerle ayrılıp yeniden dönebilmesine yardımcı olan önemli kaynaklardan biridir.
Mary Ainsworth’un çalışmalarında da güvenli bağlanma örüntüsüne sahip çocukların bakım veren kişiyle ilişkilerinde güven duygusu geliştirdikleri ve bu güvenin yeni çevreleri keşfetmelerini desteklediği görülmektedir. Okul da çocuk açısından böyle bir keşif alanıdır. Yeni arkadaşlıklar, yeni kurallar, öğretmen ilişkisi ve farklı sorumluluklar çocuğun sosyal ve duygusal gelişiminin bir parçasıdır.
Bu süreçte ebeveynin kaygısı çocuğun deneyimini doğrudan etkileyebilir. Bensiz yapabilir mi, ağlar mı, öğretmeni ona yeterince ilgi gösterir mi gibi düşünceler ebeveyn açısından son derece anlaşılırdır. Ancak çocuk, söylenen sözlerin yanı sıra ebeveynin ses tonunu, yüz ifadesini ve davranışlarını da gözlemler. Ebeveyn vedalaşırken yoğun kaygı gösteriyor, defalarca geri dönüyor veya çocuğun yanında okulun güvenli olup olmadığına ilişkin endişelerini dile getiriyorsa, çocuk da bulunduğu ortamı daha tehdit edici algılayabilir.
Bu nedenle çocuğa “Korkacak hiçbir şey yok” demek yerine, “Buraya alışmanın biraz zaman alması normal. Sen okuldayken öğretmenin yanında olacak, ben........
