Fotoğraf ve felsefe ilişkisi üzerine çokça düşünmüşüzdür. “Fotoğraf ve felsefe yan yana geldiğinde ortaya çıkan şeye sinema denir,” dersek, kısmen doğru söylemiş oluruz; büyük yönetmenlerin birçoğunun felsefeyle, büyük filozoflardan birçoğunun da sinema ile ilgilenmiş olduğu düşünülecek olursa… Değil mi ki sinema görüntü ile düşünmek…

İnsan üzerine, insanın dünyadaki varoluşu üzerine düşünen hiçbir yönetmen felsefeye uzak değil… Hareketli görüntünün sabitliği aynı zamanda felsefenin konusu… Sinemanın (dolayısı ile fotoğrafın) felsefe ile ilişkisi, Tarkowski’nin Mühürlenmiş Zaman’ında sinema estetiği üzerinden çok güzel anlatılır.

Fotoğraf terimlerini alt alta sıralarsak ortaya çıkan atmosfer bizi felsefi bir derinliğe götürür. Eskiden, karanlık odadan başlamak en iyisi. Ama orayı hayal edebilecek kişi sayısı artık tek tük. Bu yüzden günümüzden alalım. Fotoğrafın anlamı ışıkla resim yapmak. Bir şeyin kopyasını çıkarmak… Günümüzün olanakları ile sonsuz çeşitlilikte kopyasını çıkarmak… Burada duralım. Bir şeyin başka başka şekillerde, yerlerde, zamanlarda kopyasını çıkarmak, yani fotoğrafını çekmek başlı başına çok yönlü bakış açısı demektir ve bu aynı zamanda çok yönlü düşünme demektir. Tekrarın yarattığı gerçeklik, tekrarın parçaladığı gerçeklik… Ve başlı başına felsefenin konusu. Varlığımızdan bile emin değilken başka bir somut “var” yaratıyoruz. Kişinin kendine bir nesne olarak dışarıdan bakıyor hale gelmesi demek bu. Elinizde eski tip fotoğraflar olduğunu düşünün…

Fotoğraf makinesini incelediğinizde kameranın ve gözün pek çok ortak özelliği olduğunu görürsünüz. İçeriye ters yansıyan görüntüyü düz olarak algılarız.

Işık artması, azalması, yoğunluk, renk, gölge… Hepsi iyi bir fotoğraf için belli bir tartımda, ayarda olmalı. Bu teknik sistemin insanın düşünme biçimine benzer bir yanı var. Evrenle temas eder fotoğraf çeken. Sorularla, hayretle, merakla doludur. Bir tür evreni anlama isteği belki de… Niçin varız? Doğa niçin var? Bu görüntüler bize ne söylüyor?

Matematik niçin felsefenin konusu ise teknik anlamda fotoğraf da buna benzer biçimde felsefenin konusu. Matematikte de somut bir alanı soyutlarız (rakamlarla) fotoğrafta da (ışık)… Biri felsefe için sayısal zekâdan yararlanır, diğeri görsel…

Fotoğraf sabitler. Şu an birçok değişiklik yapılsa üzerinde oynansa da varoluşun görüntüsünü hapseder. Uzam ve zaman içinde sınırlar. İnsana varlığı ile ilgili bir........

© Ek Dergi