Bu makalenin amacı, Sakarya Yerel Kültür Derneği Manav Kültür Evi ve başlıkta görülen 1301 veya 1495 tarihli belge [Biti] hakkında bilgi vermek; bu belge ile Manav Türkleri arasındaki ilişki üzerinde durmaktır. Zira biti kelimesi ve belgenin dili, daha çok 1- eski Türk dili yadigârı Göktürk–Uygur yazılarını, 2- Kıpçak–Altınordu diplomatiği ve İlhanlı fermanlarını hatırlatır. Bu da Manav halkının, Bizans döneminde yerleşmiş 1- Yerli Türkler, 2- Kuzey Türkleri olabileceklerini akla getirmektedir.

Açar Kelimeler: Orhan Sultan, Biti, Kıpçak - Altınordu Türkçesi, Vakıf, Manav, Manav Kültür Evi, Sakarya, Adapazarı

25 Aralık 2025 Perşembe günü, Adapazarı-Erenler Mahallesindeki Sakarya Yerel Kültür Derneğinin Manav Kültür Evi’ni ziyaret ettim. Beni, Derneğin Genel Sekreteri Necdet Kabasakaloğlu karşıladı. Henüz oturmuşken içeriye derneğin kurucularından işadamı Ahmet Pekşen girdi. Necdet ve Ahmet Beyler, dernek faaliyetleri hakkında geniş bilgi verdiler. Manav Kültür Evi, Taraklı evlerinin planı örnek alınmış iki katlı betonarme bir yapı. Manav Kültür Evi ile aynı bahçede 250 kişinin yemek yiyebileceği bir Otağ yapmışlar [bk.R.1-6]. Girişte asılı “İşte Tapumuz” denilen bir belge dikkatimi çekti. Ahmet Pekşen’in hediye ettiği belgeyi, SAÜ öğretim görevlisi ve dernek kurucu üyesi Ahmet Arı okumuş ve günümüz Türkçesine çevirmiştir. Bölgede Türk tapusu olabilecek Orhan Padişah’tan [?-1324-1326-1363] kalma onlarca belge var. Bunlardan birisi, Hendek-Yağbasan köyü, Dinsiz deresi üzerindeki köprü vakfıdır. “Vakf-ı berâ-yı meremmet-i köprü-yi āb-ı diñsüz; Orhan Pâdişâh vakf etmişdir. Çiftlik-i Savcı, der-karye-i Piyade. Hâsıl: 215” (TT166 Nu. D. s.83’te دىكسوز ; TK. GM. 393 Nu. D, s.245'te ise ديكسوز yazılı. Yağbasan köyü için bk.Har.1). 1530 tarih, TT 166 Nu. D. s.93-81-83’te Hudâvendigâr livası, Ak-yazı kazasında Çalıca adında bir köy var. Belgede “Çalıca’da” okunan isim muhtemelen burasıdır; ancak “biti” çok kötü yazılmıştır. Zira, Har.1’de görüldüğü gibi, Şeyh İzzettin İsmail Türbesi, Aşağıçalıca ve Yukarıçalıca köyleri ile Hendek ilçesi arasındaki Şeyhler köyündedir. Şeyhler köyünün, 1530 tarihli defterde bulunmayışı, bu köyün daha sonra kurulduğuna işarettir.

“Berat hükmü budur: Bu beratı getiren Şeyh İzzeddin İsmail ve atası İbrahim Şeyh yerin Çalıca’da vakfettim. Vakfola kimse engel olmasın ve bozmasın. Beratı getirenler berat sözüne güvensin; beratı gerçek bilsinler. Her kim vakıflıktan döndürürse Tanrı’nın laneti, meleklerin laneti ve peygamberlerin laneti onun üzerine olsun. Peygamber efendimizin ve ailesinin ve onun soyundan gelenlerin ve hepimizin katındaki şereflerimizi yücelt. Sene yedi yüz [10 Mayıs 1301]’de yazıldı. Mübarek Ramazan’ın ilk günü yazıldı” [Ahmet Arı].

Belge, Sakarya-Hendek Şeyhler muhtarlığında iken, bir devletli belgeyi almış ve kopyasını bırakmış deniyor.

Har.1: Şeyhler köyü, Şeyh İzzettin İsmail Türbesi, Hendek ve Yağbasan [Yağı-basan] vs. gibi Hendek ilçesine tâbi bazı köyler.

R.1: A. Pekşen, R. Topraklı, N. Kabasakaloğlu.

R.2: SYKD, Manav Kültür Evi.

R.3: Bina girişi, İşte Tapumuz: Biti ve eski eşyalar.

R.4: Gn. Sek. N. Kabasakaloğlu, İşadamı A.........

© Dikgazete.com