Atatürk Nutuk’u Neden Yazdı?
Atatürk TBMM’de Nutuk’u okurken, 15-20 Ekim 1927.
Atatürk Nutuk’u 15 Ekim 1927 tarihinde toplanan CHP’nin 2. kurultayında, her gün altı saat okuyarak altı günde bitirdi.
Atatürk Nutuk’u neden yazdı ve neden bizzat okudu? Bu yazımızda bu konu irdelenecektir.
29 Ekim 1923’te Cumhuriyetin ilanından sonra, en önemli tarih 3 Mart 1924’tür. Bu tarihte üç önemli Devrim Yasası kabul edildi. Eğitimin birleştirilmesi, mahalle mekteplerinin kapatılması ve halifelik makamının tarihin derinliklerine gönderilmesi sağlandı.
Bunlar çok önemli ve etkin birer devrim, büyük toplumsal değişim ve dönüşümlerdir. Ortaçağ koşullarında yaşayan Türk toplumu henüz vatandaşlık bilincine ulaşmamıştı, din kurallarının bağnaz baskı ve etkisi altında ve ümmet düzeyinde yaşıyordu. Atatürk’ün laik ilkelere dayalı devrimleri gerçekleştikçe karşıdevrimciler de harekete geçiyordu.
Lozan Antlaşması’nda Musul konusunda çözüme ulaşılamadı ve tekrar ele alınması 1924 yılına bırakıldı.
Bu karar gereğince, 19 Mayıs 1924 tarihinde Musul sorunu ile ilgili Türk-İngiliz görüşmeleri İstanbul’da başladı. Görüşmeler 20 gün kadar sürdü, uzlaşma sağlanamadığı için konunun Milletler Cemiyeti’ne götürülmesine karar verildi. Tam bu ortamda, 7 Ağustos 1924’te güneydoğu sınırında Nasturi ayaklanması patlak verdi.
22 Eylül 1924’te Atatürk, Samsun’da yaptığı konuşmada “Dünyada her şey için, uygarlık için, hayat için, başarı için en hakiki yol gösterici ilimdir, fendir” dedi.
26 Ekim 1924’te Milli Mücadele’nin Doğu Bölgesi Komutanı Kâzım Karabekir; ardından 30 Ekim 1924’te General Ali Fuat Cebesoy, ordu müfettişliklerinden istifa ettiler ve görevlerine TBMM’de milletvekili olarak devam edeceklerini açıkladılar.1 Atatürk bu olayı hiç beklemiyordu ve bu olayı “komutanlar komplosu” olarak değerlendirdi.
İki hafta sonra, 17 Kasım 1924’te Kâzım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Refet Bele ve Adnan Adıvar Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası’nı kurdular. Milli Mücadele’ye birlikte başlayan arkadaşlar arasında ilk “çatlak” açığa çıkmıştı.
Musul konusu Milletler Cemiyeti’nde konuşulurken bu kez 13 Şubat 1925’te Şeyh Sait isyanı başladı. İsyancılar, 16/17 Şubat’ta Bingöl (Genç) ilini, 24 Şubat’ta Elazığ’ı ele geçirdiler ve her iki şehri yağma ettiler. Daha sonraları isyancıların arkasında İngiliz Gizli Servisi’nin bulunduğu belgelere dayalı olarak ortaya çıkmıştı.
İsyanın denetim altına alınması amacıyla TBMM, 4 Mart 1925’te iki yıl için “Takrir-i Sükûn Kanunu”nu kabul etti.
KASTAMONU KONUŞMALARI
23 Ağustos 1925’te Atatürk elinde yazlık bir şapka ile Kastamonu’ya gitti.
Kastamonu ve Çankırı’da yaptığı konuşmalarda şunları söyledi: “Uygarlık öyle kuvvetli bir ateştir ki ona yabancı kalanları yakar, mahveder.”
Kastamonu’da ikinci konuşması ise şöyledir: “Efendiler ve ey millet! İyi biliniz ki Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler, mensuplar memleketi olamaz. En........
