Američki ekonomista Džefri Saks već decenijama pripada krugu najuticajnijih, ali i najkontroverznijih svjetskih intelektualaca. Bio je savjetnik vlada koje su pokušavale zaustaviti hiperinflaciju ili preći iz socijalizma u tržišnu ekonomiju, radio je za Ujedinjene nacije, vodio velike projekte borbe protiv siromaštva i postao jedan od najpoznatijih zagovornika održivog razvoja.

Istovremeno, njegove ekonomske preporuke ostavile su neujednačene rezultate, dok ga zbog političkih stavova kritičari sve češće optužuju da odgovornost za ratove i autoritarne politike previše pripisuje Sjedinjenim Američkim Državama, a premalo Rusiji i Kini.

Ko je, zapravo, Džefri Saks – priznati stručnjak koji govori ono što drugi ne žele čuti ili uticajni intelektualac koji složene političke događaje ponekad svodi na jednu veliku priču o američkoj moći?

Ekonomista koji je rano stekao svjetski ugled

Saks je rođen 1954. godine u američkoj saveznoj državi Mičigen. Diplomirao je, magistrirao i doktorirao ekonomiju na Harvardu, gdje je već kao veoma mlad postao profesor. Kasnije je prešao na Univerzitet Columbia, na kojem je vodio Earth Institute, a danas rukovodi Centrom za održivi razvoj.

Njegova stručna oblast obuhvatala je makroekonomsku stabilizaciju, dužničke krize, razvoj siromašnih zemalja, javno zdravstvo i klimatske promjene. Savjetovao je međunarodne institucije i brojne vlade, a od 2002. godine radio je kao specijalni savjetnik trojice generalnih sekretara Ujedinjenih nacija. Bio je i jedan od ključnih zagovornika Milenijumskih razvojnih ciljeva, a zatim i Ciljeva održivog razvoja UN-a.

Svjetsku reputaciju stekao je sredinom osamdesetih godina u Boliviji, koja se suočavala s jednom od najtežih hiperinflacija u modernoj istoriji. Saks je preporučio radikalnu fiskalnu stabilizaciju, ukidanje nekih subvencija, prestanak nekontrolisanog štampanja novca i pregovore o smanjenju spoljnog duga.

Inflacija je zaustavljena veoma brzo, što se smatra jednim od njegovih najvećih profesionalnih uspjeha. Ipak, program je imao i visoku socijalnu cijenu: zatvarana su preduzeća i rudnici, rasla je nezaposlenost, a stabilizacija nije automatski donijela pravedniji razvoj.

Poljska kao uspjeh, Rusija kao velika kontroverza

Nakon pada komunizma Saks je savjetovao poljski pokret Solidarnost i prvu postkomunističku vladu. Podržavao je brz prelazak na tržišnu ekonomiju, stabilizaciju cijena, privatizaciju i otvaranje prema međunarodnoj trgovini.

Poljska je prošla kroz težak početni period, ali je kasnije postala........

© BUKA Magazin