Bugün fizik bilimi oldukça ileri düzeylere varmış durumda. Mevcut fizik kuralları ile birçok evrensel olguyu açıklamamız mümkün. İnsanlık Göbeklitepe’den beri göklere ve dünyaya bakmış ve onları anlamaya çalışmıştır. Kadim toplumlarla ile başlayan bu bilimsel araştırmalar Sümerler’den bugüne kadar birçok bilimsel bulguya imza atmıştır.

Tüm bunların temelinde insanoğlunun durmadan evreni anlama çabası ve bilinmeyeni çözme çabası yer almaktadır. Hatta rivayetlere göre ünlü fizikçi Isaac Newton 18. Yüzyılda Kalkülüs ve Newton’un 3 Temel Kuralını icat ettiğinde aynı zamanda evrenin tüm sırlarını çözen ve evrendeki her şeyi açıklayan bir formülü bulduğu söylenir. Oldukça sevinen ama aynı zamanda oldukça inançlı biri olan Newton, hemen dua etmek ve formülü bulduğu için Tanrı’ya teşekkür etmek için en yakınındaki kiliseye gittiğinde, rivayet odur ki çalışma yeri ve tüm bu formülle ilgili papirüslerin (yazıların) yangına kurban gittiği söylenir. Yani belki de Evren tüm sırlarının keşfedilmesine izin vermedi. Tabi bu rivayet gerçek mi bilinmez ama insanlık tarihi boyunca bilim adamları her şeyi açıklayan “Unified Theory” yani Birleşik Teori peşinde (belki de Newton’un bulduğu Evrenin Genel Denklemi) koşmuşlardır.

Şu an hâlen bu denklemden çok çok uzaktayız. Yine de bulduğumuz bilgiler çok ilginç.

Bir nevi fizik biliminin makro değil de mikro düzeyde, hatta atom altı düzeyde evreni incelediği bilim dalı olan Kuantum Mekaniği, bize evrenle ilgili çok ilginç bulgular vermektedir.

DETERMİNİSTİK EVRENDEN OLASILIKLAR DÜNYASINA

İşte tam da bu noktada, değerli okuyucularım, insan aklını zorlayan ve “yok artık” dedirten bir kapı aralanıyor. Çünkü klasik fizik bize deterministik bir evren sunarken, yani sebep-sonuç ilişkileriyle ilerleyen bir düzen vaat ederken, Kuantum Mekaniği adeta bu düzenin altını oyan, hatta bazı durumlarda tamamen ortadan kaldıran bir gerçeklik ile karşımıza çıkıyor. Atom altı seviyeye indiğimizde artık kesinliklerden değil, olasılıklardan bahsetmek zorunda kalıyoruz. Bir elektronun nerede olduğunu söyleyemiyoruz, ancak nerede olma ihtimalinin daha yüksek olduğunu söyleyebiliyoruz.

BELİRSİZLİK İLKESİ: EVRENİN SINIRLARI

Bu noktada Werner Heisenberg’in ortaya koyduğu Belirsizlik İlkesi devreye giriyor. Bu ilkeye göre bir parçacığın konumunu ne kadar hassas ölçerseniz, hızını o kadar belirsiz hale getirirsiniz. Yani evrenin temelinde mutlak bir bilinmezlik var. Bu durum sadece teknik bir ölçüm problemi değil, doğanın kendisinin böyle olmasıdır.

İşte burada insanın zihni bir an duraksıyor: Evren gerçekten kesin kurallarla mı işliyor, yoksa biz sadece bir ihtimaller denizinde mi yüzüyoruz?

GÖZLEM VE GERÇEKLİĞİN ÇÖKÜŞÜ

Daha da ilginç olanı, gözlem kavramının kendisinin gerçekliği etkiliyor olmasıdır. Kuantum Mekaniği’nde bir sistem gözlemlenmeden önce birçok farklı durumda aynı anda bulunabilir. Buna süperpozisyon diyoruz. Ancak siz sistemi gözlemlediğiniz anda bu olasılıklar çöker ve tek bir gerçeklik ortaya çıkar. Yani bir anlamda gerçeklik, gözlemle birlikte gerçeklik haline dönüşür. Bu durumu açıklamak için Erwin Schrödinger’in ünlü düşünce deneyine bakalım. Kapalı bir kutunun içinde hem canlı hem ölü olma ihtimali olan bir kedi düşünün. Kutuyu açıp içine bakana kadar kedi hem canlı hem ölüdür. Ancak siz baktığınız anda sistem çöker ve kedi ya canlıdır ya da ölü. İşte bu düşünce deneyi, kuantum dünyasının ne kadar tuhaf ve sezgilerimize ne kadar ters olduğunu gözler önüne serer.

GERÇEKLİK VE GÖZLEMCİ SORUSU

Şimdi burada durup kendimize şu soruyu sormamız gerekiyor: Eğer gözlem gerçekliği belirliyorsa, o zaman gerçeklik gözlemciden bağımsız mıdır? Yoksa bizler, yani bilinç sahibi varlıklar, evrenin oluşumunda aktif bir rol mü oynuyoruz?

İşte bu soru, fizik ile felsefenin kesiştiği o büyülü ve gizemli noktadır.

DOLANIKLIK: UZAKTAN ETKİ PARADOKSU

Kuantum Mekaniğinin bir diğer baş döndüren özelliği ise dolanıklık (quantum entanglement) olayıdır. İki parçacık bir kez etkileşime girdikten sonra, aralarındaki mesafe ne olursa olsun birbirleriyle bağlantılı kalır. Birinin durumu değiştiğinde, diğeri anında etkilenir. Bu durum, ışık hızının evrensel hız sınırı olduğu gerçeği ile çelişiyor gibi görünmektedir. Albert Einstein bu olayı “uzaktan ürkütücü etki (spooky action at a distance)” olarak tanımlamıştır. Düşünsenize iki parçacık birbirinden ne kadar uzak olursa olsun anında etkileşime girebiliyor. Düşünün ki evrenin bir ucundaki bir parçacığı ölçtüğünüzde, diğer uçtaki parçacık hemen tepki veriyor.

Bilgi gerçekten ışık hızından daha hızlı mı taşınıyor, yoksa bizim henüz anlayamadığımız daha derin bir gerçeklik mi söz konusu?

KUANTUMUN TEKNOLOJİK YANSIMALARI

İşte burada, evrenin aslında sandığımızdan çok daha farklı bir yapıya sahip olabileceği ihtimali ortaya çıkıyor. Belki de uzay ve zaman, bizim algıladığımız gibi temel kavramlar değil, daha derin bir yapının yüzeydeki yansımalarıdır. Belki de gerçeklik dediğimiz şey, bir çeşit kozmik bilgi ağıdır ve bizler bu ağın içinde var olan bilinç parçacıklarıyız. Kuantum Mekaniğinin sunduğu bu tablo, teknolojik dünyada da devrimler yaratmaktadır. Kuantum bilgisayarlar, klasik bilgisayarların çözemediği problemleri çözme potansiyeline sahiptir. Kuantum kriptografi ise kırılması neredeyse imkânsız güvenlik sistemleri vaat etmektedir. Yani bu gizemli teori sadece felsefi değil, aynı zamanda son derece pratik sonuçlar da doğurmaktadır.

SONUÇ YERİNE: EVREN VE İNSAN

Ancak tüm bu gelişmelerin ötesinde, Kuantum Mekaniği bize çok daha derin bir mesaj veriyor olabilir. Belki de evren, tamamen mekanik ve ruhsuz bir yapı değildir. Belki de gözlem, bilinç ve gerçeklik arasında düşündüğümüzden çok daha güçlü bir bağ vardır. Ve şimdi, değerli okuyucularım, yazımızın başındaki o Newton hikayesine geri dönelim. Belki de gerçekten evren tüm sırlarının açığa çıkmasını istemiyor değildir; belki de biz henüz o sırları anlayabilecek zihinsel evrim seviyesine ulaşmadık.

Çünkü Kuantum Mekaniği bize şunu fısıldıyor: Evren sadece uzakta olan bir kavram değil aynı zamanda hepimizden oluşan bir kavram. Yani biz ne kadar evrenin parçasıysak aynı zamanda evren de bizim bir parçamız.

İşte evrenin asıl büyüsü burada yatıyor. Ve belki de bu yüzden, her yeni keşif yaptığımızda sadece evreni değil, kendimizi de yeniden keşfediyoruz.

Sizlere gözlemlerinizin güzel bir hayat yarattığı ve bilim dolu bir gün dilerim.

© Aydınlık