menu_open Columnists
We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close

Akıllı Olmak ya da Olamamak

18 0
03.11.2026

Köşe Yazıları Diş Hekimliği Eczacılık Edebiyat Eğitim Fen Güzel Sanatlar ve Tasarım Hemşirelik Hukuk İktisadi ve İdari Bilimler İlahiyat İletişim İnsan ve Toplum Bilimleri İşletme Mimarlık Mühendislik Orman Sağlık Bilimleri Siyasal Bilgiler Spor Bilimleri Tarih Tıp Turizm Veteriner Ziraat

Güzel Sanatlar ve Tasarım

İktisadi ve İdari Bilimler

İnsan ve Toplum Bilimleri

Fikri görünür kılan kalem; kalemi anlamlı kılan istikrardır.

Akıllı Olmak ya da Olamamak

Günümüz İslam dünyasında, bilhassa da Türkiye’de yaşanan savruk yaşamlar, özensiz beslenmeler, toksik ilişkiler artık vakayı âdiyeden görülmeye başlandı. Böyle bir dünyanın içinde alın terinin ne ölçüde gündeme geldiği, ne ölçüde gönüllere taht kurduğu elbette tartışılır. Akif’in şiirin de dediği gibi “Yüreklerden çekilsin havfı Yezdan’ın..” mısraları çürümenin temel ölçütlerinden birinin Allah korkusundan uzaklaşmak olduğu esasına dayanır. İnsanların Yaradan ile olan ilişkilerinin esası olan korku ile ümit arasında olma durumunun bu şekilde unutulmaya başladığı anlaşılıyor. Böylesi bir toplumda manevi hayatımızda olduğu gibi, çarşıda, pazarda, okulda, iş yerlerinde huzursuzlukların olması sürpriz değildir.

Helal kazanç huzur getirir. Haram kazanç zehirlidir. Haram ve çok kazanma hırsı ise öldürücüdür. Kanaat bitmeyen hazine iken biz bu hazineyi tükettik… Biz kanaati tükettik… Helal kazanmanın bir kutsal değer olduğunu mütedeyyinimize de mütedeyyin olmayanımıza da öğretemedik. Alın teri dökmeden, emek vermeden kazanmanın kurnazlık olduğunu insanlar benimsediler. Alın teri ile kazanıp mazbut hayat yaşayanların maddi açıdan ilerleyemediklerini görüp “Bu şekilde bir yere varamayız, kıt kanaat geçiniriz, zengin olamayız” diyerek, netameli işlere girdi bazı insanlar ne yazık ki… Tabi sonu hüsran oldu.  İçinde helal olmayan kazançlar, sizi bir gün bir tarafınızdan vurur. Öyle bir vurur ki fark edemezsiniz bile… Fark ettiğinizde vicdanınız körelmemişse pişman olursunuz. Ancak hakkını yediğiniz insanlar sizin yakanızı kolay kolay bırakmaz. Onlar bıraksa vicdanınız bırakmaz. İşte bu süreç, ahiretin varlığının da kuvvetli delillerindendir aynı zamanda… Dünyada yakanızı bırakmayan yanlışlar, ihanetlerin ahirette karşınıza çıkmayacağını mı zannediyorsunuz? O halde ne yapmalıyız? İki kelime ile “Akıllı olmalıyız.” Bu kadar. Peki akıllı kimdir? Akıllı insan, olayların arka yüzünü sezebilen, okuyabilen, insan olmanın bir gereği olan geleceğini de görebilendir. Bu anlamda “Zeki olmak” tan farklıdır. Zekâ olayları hızlı kavrayıp çözümleyebilme kapasitesi olarak da tanımlanabilir. O halde “Her zeki akıllı değildir (Olmayabilir). Her akıllı da zeki değildir”(Olmayabilir) diyebiliriz.

Bazı zeki insanlar karşılıksız bir şey yapmayı, katkıda bulunmayı reddederler ve hemen “Bana ne var?” diye sorarlar. Yani maddi bir karşılık ya da menfaat beklerler. İşte böyle insanların hayırla, hasenatla pek işleri olmaz. Ancak bilelim ki büyük davalar hep gönüllü ve maddi karşılık beklemeyen hatta maddiyatlarını kaybedenler tarafından omuzlanmıştır tarih boyunca… Peygamberlerin etrafındaki insanlar nasıl insanlardı? Gönüllü insanlardı. Yaptıkları işlerden maaş almıyorlardı. Peygamber onlara maddi ödüller de vermiyordu. Ancak onlar Peygamberin yolunun mübarekliğine inanmış, ruhlarını müptezellikten, bedenlerini sömürülmekten kurtarmak için kendilerini yürekten adamış hatta feda etmiş insanlardı. İşte bu tavra İslam “Hasbîlik” der. O halde günümüz insanının en önemli sorunlarından biri “Hasbî” değil “Hesabî” olmasıdır. Her işi bir kazanç kapısı gibi görmesidir. Halbuki maişetini temin edecek geliri olan bir kişinin doyumsuz, aç gözlü olmasının gereği var mıdır? Bunun adını ne koyacağız? Bunu nasıl izah edeceğiz? Kime izah edeceğiz? Tabi ki evvela vicdanımıza. Kirlenmemiş, nasırlaşmamış vicdanlar bundan rahatsız olur ve itiraz eder. O halde yürüdüğümüz yol da, yediğimiz yemek de içtiğimiz su da helal olmalı…

Öte yandan güven sorunu yaşıyoruz toplum olarak. Oysa ki İslam toplumu güven üzerine inşa edilmiştir. Hz. Peygamber Medine’ye hicret ettiğinde muhacirlerle ensar arasında “Kardeşleştirme” (Muâhât) yaptı. Bu bir yazılı anlaşma olmayıp bir gönül birlikteliği ve gönül seferberliği idi.........

© Akademik Akıl