Hem Hasta Hem Suçlu 2/ Plazadaki Asabi
Beard’ın muayenehanesinden yaklaşık bir asır sonra, 1974’te, yine New York’ta bir psikolog benzer bir tabloyla karşılaşır. Herbert Freudenberger şehrin yoksul bir semtindeki ücretsiz bir klinikte gönüllü olarak çalışır, uyuşturucu bağımlılarına, evsiz gençlere bakar. Bir süre sonra kendisinde ve yanındaki gönüllülerde tuhaf bir değişim fark eder. Bu işe idealle, heyecanla başlayan insanlar birkaç ay içinde bitkin, alıngan, kuşkucu bir hale gelir, baktıkları insanlara karşı soğur, geceleri uyuyamaz, baş ağrısı ve mide sıkıntısı çeker. Freudenberger bu duruma burnout adını verir, içi yanıp kül olmuş bir binanın, dibine kadar erimiş bir mumun imgesidir bu. Kavram önce yardım mesleklerinde yayılır, hemşireler, öğretmenler, sosyal hizmet uzmanları kendi yorgunluklarını bu sözcükle daha iyi anlar ve anlatır. Aynı şehirde, aradan geçen yüz yılın ardından, eski bir deneyim yeni bir ad bulur.
Asıl ilginç olan, sözcüğün sonraki yolculuğu. Burnout zamanla ücretsiz kliniklerden cam kulelere taşınır, yardım edenlerin dilinden yönetenlerin diline geçer. Bugün “burnout yaşıyorum” cümlesini kuran kişi bir hemşire değil artık. Bir bankacı, bir danışmanlık şirketinde ortak, bir reklam ajansının kreatif direktörü, bir yazılım şirketinde ekip lideri, plazanın yirminci katında toplantıdan toplantıya koşan bir yönetici bu cümleyi kurma hakkına sahiptir.
Bu insanların anlattıkları Beard’ın hastalarının anlattıklarıyla neredeyse kelimesi kelimesine örtüşür. Sabah yorgun uyanırlar, uyku dinlendirmez, dikkat dağılır, okunan e-posta akılda kalmaz, küçük bir karar gözde büyür. Gürültüye, kalabalığa, telefonun titreşimine tahammül azalır. Kalp çarpar, mide bozulur, boyun ve sırt kaskatı kesilir. Bunlara bir boşluk hissi, hiçbir şeyin eskisi gibi tat vermediği duygusu eşlik eder. Hekim tahlil ister, tahliller temiz çıkar. Metafor bugün de benzer şekilde kuruluyor. Beard sinirleri bir elektrik bataryası olarak düşünürdü, bugünün yöneticisi de enerjiden söz ediyor. Pili bitmiştir, şarjı kalmamıştır, bazı insanlar enerjisini çekmiştir, hafta sonu şarj olması, enerji toplaması gerekmektedir. Beden yine o çağın makinesine benzetilir, bu kez........
