We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

GÜNİ / LER

2 0 0
20.08.2021

Eski Anadolu Türkçesi döneminde, şiir dilinde kullanılan, kıskanma, kıskançlık anlamına gelen bir sözcük, güni. Bu sözcük, “-le-” eki alarak, eylemleşmiş: günilemek. Ne yazık ki zamanla “cennet, dua, beddua” anlamlarını karşılayan “uçmak, alkış, kargış” sözcükleri gibi kullanımdan düşmüş.
On altıncı yüzyıl divan şairi Lâmi'î'nin “Gûy u Çevgan” adlı mesnevisinde geçer, bu sözcük. Gûy u Çevgan, iki takım arasında geçen eski bir atlı top oyunudur. At üstündeki biniciler, elindeki çevgan denilen ucu eğri sopayla gûy adı verilen topu hedefe sürmek için çabalarlar.
Düş dünyası geniş divan şairleri, bu oyundan esinlenerek seven sevilenle (âşık maşuk)ilişki kurmuşlar, beyitlerinde. Sevgilinin yüzündeki beni gûya, sevgilinin kaşlarını, saçını ve kâkülünü çevgana benzetmişler. Sevgili çevgandır, aşığı gûy! Sevgili çevgana benzeyen saçlarıyla aşığın topa benzeyen başına vurarak aşığı yerden yere çalmış. Şöyle der Lami'î: “Tutmış gam-ı aşk içinde meydan / Etmiş ser ü payı gûy u çevgan”… Bu mesnevisinde, “güni” sözcüğüne yer verir, Lâmi'î':
Şol yirde ki 'arz edem ruhum ben
Oynar yüregün senin güniden
Şöyle deniliyor beyitte: Şurada, ruhumu sana sunsam; kıskançlıktan senin yüreğin oynar. Burada geçen ruh sözcüğü soyut ve somut anlamlıdır. Hem ruh yani iç güzelliğini hem de yanak, yüz güzelliğini ifade eder. Sevgilinin yüz ya da ruh güzelliği aşığı heyecanlandırır. Aşığı kıskançlık duygusuna iter.
Kitap olarak yayınladığım on beşinci yüzyıl şairi İznikli Hümâmî'nin “Sî-Nâme” mesnevisinde yer alan bir gazelde “günilemek” sözcüğü kullanılır. Divan gazelleri, adını uyak ya da rediflerinden alır. Bu anlayışla bu şiir de “güniler” redifli gazel olarak tanımlanabilir. Yedi beyitten oluşan gazel şöyledir:
Can cemâlüni senün cümle nazardan güniler
Görmesün deyü hayâlüni basardan güniler


Sevr-i kaddüni görüp boyuna salındugı-çün
'Anberînün göreli 'anber-i terden güniler


Dilemez k'ola perîşân saçunun silsilesi
Anun-içün bu gönül bâd-ı seherden güniler


Müşteridür dil ü cân zülfüne iy zühre seni
Gündüzin günden vü hir gice........

© Yeşilgiresun


Get it on Google Play