Türk edebiyatı bünyesinde kendine özgü bir dünya görüşü içinde Ahmet Yesevî çizgisinde oluşan Anadolu Âşık Edebiyatı ayrı bir öneme sahiptir.

Yesevî’nin diğer Türk boylarına etkisinde rol oynayan ana unsurlardan biri, millî oluşu diğeri de Türkçe oluşudur. İşte bundan dolayı Yesevî şiirleri geniş kitlelere çabuk ulaşmış ve onların gönüllerini coşturmaya hizmet etmiştir.

Hikmetlerinde Türkçenin gönüllere girebilen güzel lisan olduğunu, bu dille ayet ve hadislerin çok iyi açıklandığını, bundan dolayı bilginlerin bu dilin kudreti önünde eğildiklerini vurgulamış, başkalarını da bu dilde yazmaya teşvik etmiştir.

Yesevî’nin Türkler tarafından bugüne kadar sevilip-sayılmasının ana nedenlerinden biri budur. Yesevî takipçisi Kaygusuz’un, Dilgûşâ adlı eserinde:

Ey derviş, mî-danî mî-danî dir durursun

Sen hiç Türkîce bilmez misün?

deyişi Türkçe şuurunun dillerde ve gönüllerde yaşamasına çabaların güzel örneklerindendir.

Yesevî, hikmetlerinde tasavvuf anlayışını öğretip Anadolu tekke şairlerine örnek olmuş, Şeyyad Hamza, Âşık Paşa ve özellikle Yunus Emre’nin yetişmesinin temelini oluşturmuştur. Bu nedenle Yesevî, Türk tekke şiirinin kurucusu olarak da gösterilir.

yüzyılda Türkistan’da Ahmet Yesevî ile başlayan ve Dinî-tasavvufî Halk Şiiri geleneği, Yunus Emre’nin beyitlerinde sezilene göre Yunus’un Tapduk’a, Tapduk’un Barak Baba’ya, Barak Baba’nın da Sarı Saltuk’a bağlı oluşu bir gelenek oluşumunun işareti olup, Anadolu âşıklarının Yunus Emre izini sürmeleri, onun geliştirdiği şiir anlayışını benimsemeleriyle Yunus Emre geleneği olarak ortaya çıkmıştır.

Yunus Emre’den önceki Anadolu’nun manevi ve edebî yaşamını etkileyen Ahmet Yesevî felsefesi Yunus üzerinde çok büyük etki yapmıştır.

Anadolu’da Yunus Emre’den önce ilk Türkçe şiir yazan Şeyyad Hamza bunlardandır.

yüzyıl başlarında Türkçe şiirler yazan Şeyyad Hamza vb. ile Türk tasavvuf şiirinin oluşumuna büyük katkı koyan Yunus Emre önemli ölçüde Ahmet Yesevi’den etkilenmişlerdir. Bu etki, Ahmet Yesevî’nin, kimi dörtlükleri:

Dört yanımdan yol indi

biçiminde olan hikmetlerine Yunus Emre’de:

Gördüm bir tağ içinde

biçiminde rastlayışımız kusursuz bir nazire örneği olarak karşımıza çıkmakta ve bu etkinin önemli kanıtlarından biri olarak görülmektedir.

Ahmet Yesevî’den etkilenen Yunus Emre, anlamı: “Onları cehennem köprüsüne doğru götürün” ayetine telmih olan “kıldan ince kılıçtan keskincedir” ifadesi ile, başta Yesevî olmak üzere........

© Yeniçağ