Bazı şehirler kuruldukları günden itibaren talihsizlikler yaşarlar. Ya kurucu halkına kıran girer, liderleri ölür ve topluluk dağılır, ya sel-seylap yatağına veya hayvanların göç yollarına kuruldukları için ya sele gider veya kitlesel hayvan göçleri sırasında sürüler tarafından çiğnenirler. Bazen talihli topluluk iseler dam seviyelerini hayvanların yolları altında tutarlar böylece ezilip telef olmazlar ama bir şekilde o bölgede tutunamaz olurlar.

Birazcık araştırma yaptığımda gördüm ki, bu tür yerleşimlerin kuruluşları sırasında hep aynı yanlış yaklaşımlar sergileniyor. Şehri kurdukları yeri boş arazi farz etmek, hayvanların göçünü ve diğer hayati eylemlerini gelip geçici zannetmek, yaşam alanı bölgesi kurgularken sadece kendilerini düşünmek… Oysa hayvanların yaratılıştan gelen tabiat hakkındaki bilgilerini dikkate olmak bile felaketlerin önüne geçmeye yetebilirdi: Örneğim ise insanımızın geçmişte yol yapımı sırasında eşeği bir mühendis gibi kullanılması gerçeğidir.

Tarihte kaybolan kentler için ciddi örnekler var. Asya fillerinin binlerce yıllık göç ve geçiş güzergâhı üzerindeki Angkor’ta olanlar: Kent büyüdükçe fil yolları kesilir, orman–su dengesi bozulur, filler tarım alanlarına ve yapılara zarar vermeye başlar. Sonuç, altyapı çöker, su kanalları tıkanır, Angkor kenti 15. Yüzyılda terk edilir.

Tarih boyunca zebu sığırı, yaban öküzü, geyik sürülerinin ana hattı İndus Vadisi’nde kurulan Mohenjo-Daro kentinin başına gelenler: taşkın kontrolü ve tarım için nehir yatağının zorlanmasıyla otçul göçleri kesilir, toprak tuzlanır, tarım çöker. Kent MÖ 1900’lerde sessizce terk edilir.

Konya Ovası’ndaki Çatalhöyük, yaban sığırı, geyik ve ceylanların geçiş sahasında kuruldu. Kent büyüdükçe avlanma çoğaldı, göç yolları daraldı. Sonuçta besin krizi ve ardında da sosyal gerilim başladı. Çatalhöyük, sığır sürülerinin geçişiyle yıkılamazdı çünkü zaten evlerin damları geçiş yoluydu ve insanlar evlerine damlardan........

© Yeniçağ