Geçtiğimiz hafta 2014’te kaybettiğimiz sinemacı Harun Farocki’nin doğum günüydü. Çağdaşlarına kıyasla daha az bilinen bu sıra dışı kişilik, film üretme ve sinemayı düşünme biçimiyle, kuşkusuz “devrimci” bir sanatçıydı. Bu yazıyla, kariyeri boyunca yaklaşık 90 kadar film üretmiş, video, enstalasyon ve belgeselleriyle yalnızca imajlar üzerine değil, imajlarla beraber düşünmüş olan Farocki’yi anmak istedim. Onun üretim sürecini ve imajlar, imajların yaptıkları, yapamadıkları ya da sınırları üzerine geliştirdiği düşüncelerini kapsamlı biçimde ele almak bu yazının maksadını aşıyor. Ancak, savaş ve soykırım zamanlarının yeniden hortladığı, hiç olmadığı kadar çok imajlara maruz kaldığımız bu zamanlarda film yapımını araştırmanın kendisi olarak görmüş Farocki’yi düşünceleriyle anmayı, kendisinin daha fazla insana ulaşacağını umarak, kıymetli buluyorum. Çünkü Farocki, görüntülerin yalnızca bir şeyi gösteren değil, aynı zamanda bir şey yapan araçlar olduğunu çok erken fark edenlerden biriydi. Onun işlerini deneme-film kategorisinde düşünmek mümkün sanırım, ancak sürekli kendini ve yaklaşımını yenileyen Farocki’nin işlerini yalnızca bu kavramla açıklamak da güç.

Farocki bir derya deniz, bu denizden onun “operatif imajlar” adını verdiği kavramı alıp, doğum günü vesilesiyle açmak istedim. Bu kavram, bugün savaş görüntülerinden gözetim teknolojilerine, dronlardan algoritmik bakışa uzanan görsel rejimi anlamak için hâlâ en güçlü anahtarlardan biri olmayı sürdürüyor. Peki operatif imajlar nedir? İlk kez, Farocki’nin üç bölümden oluşan Eye/Machine (2000) enstalasyonunun ilk bölümünde, onun “operatif imajlar” adını verdiği görüntülerle karşılaşırız: bir şey göstermek için değil, bir şey yapmak için üretilmiş görüntülerle. Harun Farocki’nin deyişiyle “Temsil etmek için değil, işlemek (eylemde bulunmak) için hizmet eden görüntüler” bunlar. Örneğin dronlar, füzelerin içindeki kameralar, radar ekranlarından gelen görüntüler. Bu görüntüler, gerçekliği temsil etmez;........

© Yeni Yaşam