Fındık bize el olmasın |
Dünya fındığının yüzde 70-75’i Türkiye’de üretilmektedir. Türkiye’de fındık üretimi yıllık ortalama 550 bin ile 800 bin ton arasında değişmektedir. Fındıkta sömürüyü anlamak için FİSKOBİRLİK ve TMO dönemlerine bakmak gerekmektedir
TMO ilk kez 2006 yılında 162 bin ton fındık aldı ve FİSKOBİRLİK alım ve fiyat belirlemede devre dışı bırakıldı. Günümüzde fındıklar doğrudan kabuklu fındık olarak katma değersiz şekilde şirketlere satılmaktadır. Fındık bize böyle el oldu
En büyük alıcı Ferrero yükselen fındık fiyatları karşısında geçici bir süre alımları durdurdu. Ama bu tehdit ile fiyatlar düşmedi, tersine yükseldi. Tam fiyatlar yükselmişken hükümet tarafından TMO stokları devreye konuldu, fiyatlar geriledi
Türkiye’de 2026 yılı fındık destekleme fiyatı açıklandı. Giresun kalite 50 randımanın kilosu 255 TL, Levant (Ordu) kalitenin kilosu 250 TL. Türkiye Mahsulleri Ofisi (TMO) son üç yılda fındık alım fiyatını hep P’nin üzerinde artırırdı. 2026 yılı alım fiyatını 2025’e göre ( civarında yükseltti. Ancak TMO’nun belirlediği bu fiyat piyasayı yine de belirlemeyecektir. Çünkü TMO’dan randevu almak, standardı yüksek tutması, ödemeyi hemen yapmaması -teslimden 21 gün sonra ödemeye başlaması- sorun. Bunu bilen esnaf ve şirketler fiyatı daha da aşağıya çekecektir.
Elbette daha pek çok sorunu var fındığın. Maziden kartopu misali büyüyerek gelen fındık sorunlarının-sömürüsünün çözümü için makarayı geriye doğru sarıp, oradan bugüne gelmek gerekir.
Dünya fındığının yüzde 70-75’i Türkiye’de üretilmektedir. Türkiye’de fındık üretimi ekolojik koşullar ile var yılı ve yok yılına bağlı olarak yıllık ortalama 550 bin ile 800 bin ton arasında değişmektedir.
Üretilen fındığın -85’i ihraç edilmektedir. Hiçbir işleme tabi tutulmadığı biçimde ihraç edilmesine rağmen fındık, en çok döviz getiren tarım ürünü durumunda.
Ülke içinde fındık tüketimi azdır. Fındık iç tüketimi yıllık ortalama 100 bin ile 120 bin ton civarındadır. İç tüketime yağ üretimi de eklendiğinde miktar 177 bin tona kadar çıkabilmektedir. Bu miktar üretilen toplam miktarın yüzde 15 ile 20’sine denk gelmektedir.
Ekolojik koşullar, üretimde var yılı ve yok yılı nedeniyle yaşanan üretim dalgalanmaları, fiyat istikrarsızlığına neden olmaktadır. Özellikle üretim miktarının yüksek olduğu yıllarda fındık arzı, talebi aşmaktadır. Bu da fiyatı düşürmektedir. Üreticiler bu dönemlerde destekleme alım politikasına her zamankinden daha fazla ihtiyaç duymaktadırlar. Dolayısıyla fındık üren çiftçilerin bu fiyat istikrarsızlığından korunabilmesi destekleme alımında uygulanan fiyat politikalarına doğrudan bağlıdır.
Üretilen fındığın alımı ve destekleme fiyatı 2006 yılına kadar Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği (FİSKOBİRLİK) tarafından belirlenip uygulanmıştır. 2006 yılından itibaren fındıkta alım ve destekleme fiyatı belirleme işi, AK Parti Hükümeti tarafından TMO’ya verilmiştir. Fındıkta sömürüyü anlamak için FİSKOBİRLİK ve TMO dönemlerinin alım ve destekleme fiyat politikalarına bakmak gerekmektedir.
10 Ekim 1935 Tarihinde Ankara’da I. Ulusal Fındık Kongresi-(I. Milli Fındık Şurası) yapıldı. Aynı yıl Tarım Satış Kooperatifleri Kanunu(1) çıkarıldı. Bu kanuna dayalı olarak fındık satış kooperatifleri kurulmaya başlandı. Giresun, Ordu, Trabzon, Bulancak ve Keşap’taki kooperatiflerin bir araya gelmesi ile 28.07. 1938 tarihinde FİSKOBİRLİK kuruldu. FİSKOBİRLİK, kurulduğu 1938’den 1964 yılına kadar özerk bir örgüt olarak faaliyetini sürdürdü. Bu dönemde kâr ve zarar çiftçiye ait oldu. 1964 yılında “birlik devamlı zarar ediyor” gerekçesi-bahanesi ile devletin alım garantisi ve fiyat desteği ile faaliyetine devam etti. Başka bir deyişle FİSKOBİRLİK’in özerkliğine-bağımsızlığına 1964 yılında son verildi, yani devlet vesayeti altına alındı. Bu uygulama diğer tüm birliklere de uygulandı.
Alım ve fiyat politikaları
FİSKOBİRLİK, 1970-2008 döneminde ortalama olarak fındık üreticilerine maliyetlerin @,40 üstünde destekleme alım fiyatı belirledi. Bazı destekleme fiyatı maliyetin 0 ile 8 üstünde gerçekleşti. Sadece 1982-2000-2002-2003 yıllarında fiyat maliyetlerin altında belirlendi.
2000 yılında çıkarılan 4572 sayılı Tarım Satış Kooperatifleri Birlikleri Kanunu ile FİSKOBİRLİK ile diğer 16 birliğe devletin mali desteği kaldırıldı. 4572 sayılı yasaya konan dört yıllık uyum süreci........