Kayıt dışılıkla mücadele ederken vatandaşı mağdur etmeyelim |
Devletin kayıt dışı ekonomiyle mücadele etmesi hem sosyal güvenlik sisteminin sürdürülebilirliği hem de adil rekabetin korunması açısından zorunludur. Sigortasız çalışmanın önlenmesi, çalışan haklarının korunması ve kamu maliyesinin güçlendirilmesi için yürütülen denetimler bu nedenle doğru ve gerekli adımlardır.
Ancak bu mücadele yürütülürken uygulamaların açık, öngörülebilir ve adil olması büyük önem taşır. Kanunun açık biçimde düzenlemediği alanlarda yorumla ceza kesilmesi, iyi niyetle başlatılan bir denetim sürecini vatandaş ile devlet arasında gereksiz bir gerilim alanına dönüştürebilir.
Kayıt dışılıkla mücadele edilirken asıl hedef sistemi güçlendirmek olmalı; vatandaşın kendisini haksız yere suçlanmış hissetmesine yol açacak uygulamalardan özellikle kaçınılmalıdır.
YOLDAKİ DENETİMLER NEYİ AMAÇLIYOR?
Son dönemde gündeme gelen uygulama bu açıdan dikkat çekmektedir. Trafik denetimlerinde polis ekipleri tarafından durdurulan şirket araçlarında, sürücünün ilgili şirkette SGK kaydı bulunup bulunmadığı kontrol edilmektedir. Eğer araç şirket adına kayıtlıysa ve sürücünün o şirkette sigortalı olduğu görülmezse, (başka bir şirkette SGK kaydı olsa dahi) durum tutanak altına alınarak Sosyal Güvenlik Kurumu’na bildirilmektedir.
SGK da bu bildirimi değerlendirerek, sürücünün sigortasız çalıştırıldığı kanaatine varırsa şirkete idari para cezası kesebilmektedir. Sigortasız çalışmanın önüne geçmek amacıyla yapılan bu kontrolün temel mantığı doğrudur; zira sigortasız çalıştırma hem çalışan haklarını zedeler hem de sosyal güvenlik sistemini zayıflatır.
KANUNUN AÇIKLAMADIĞI GRİ ALANLAR
Ancak uygulamanın pratikte bazı gri alanlar doğurduğu görülmektedir. Kanun ve yönetmeliklerin açık biçimde düzenlemediği durumlarda yorum yoluyla ceza kesilmesi ciddi mağduriyetlere yol açabilmektedir.
Tarafıma ulaşan bazı şikâyetlerde, şirkette çalışan bir personele tahsis edilen aracın çalışan tarafından değil de eşinin kullandığı durumlarda veya sigortası ile işletme ismi eşleşmeyene (aynı gruba ait dahi olsa) cezai işlem başlatıldığı ifade edilmektedir.
Örneğin çalışan işteyken eşinin bu araçla çocuğunu okula bırakması, markete gitmesi........