We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Türk musikisi eser formları - 1

9 4 0
27.06.2021
TÜRK MUSIKÎSİ ESER FORMLARI

Türk Musıkîsi önce saz(enstrüman) için yapılan eser formları ve sözlü(güfteli) yapılan eser formları olmak üzere ikiye ayrılır.

SAZ(ENSTRÜMAN) İÇİN YAPILAN ESER FORMLARI:


a) PEŞREV: Türk Musıkîsinin en ünlü saz eseri formu. Aslı Farsça "önden giden, önde giden" mânâsında "pişrev" dir. Arablar "başraf, beşref" şeklinde söylerler. Klâsik fasılda peşrevin yeri(eğer baş taksimi yoksa) en baştadır. XV. asır nazariyatçılarının eserlerinde 15 ve daha fazla hâneli peşrevler olduğu yazılı ise de, bunlardan zamanımıza gelen tek örnek yoktur. Eski Arab Musıkîsinde bu forma tekabül eden şekle "kürsî" dendiğini ve çeşitlerine göre daha pek çok isimleri bulunduğunu, Kitâbü'l - Agaanî' den öğreniyoruz.

Türk Musıkîsi'nde XIII-XVI. asırda bu mânâda başka isimler kullanıldığını da, XV. asrın büyük nazariyatçılarının eserlerinden anlıyoruz. Abdülkâdir-i Merâgī, peşrevin 15 hâneye kadar olabileceğini, 1 haneli ise (zahme) denildiğini yazar. Fakat XVI. asırdan itibaren Türk Musıkîsi'nde peşrev formu, aşağı yukarı hiç bir cezrî(köklü) değişikliğe uğramadan zamanımıza gelmiştir. Bu asırda Türk Musıkîsi artık diğer musıkîleri silip süpürmüş gibidir ve bütün İslâm âlemi, Türk hâkimiyetindedir. Onun için İran'da, Hindistan'da, bütün Arab ülkelerinde Türk Musıkîsi sistemi ve gelenekleri hâkimdir; zira bütün bu ülkeler, Türk devletlerinin elindedir.

Peşrev genellikle 4 hânedir. Ancak 3 ve 5, çok nâdiren 2 hâne de olabilir. Darb-ı Fetih usûlündeki bütün peşrevlerin 5 hâne olması gelenektir. Hemen bütün büyük usûllerle peşrev yapılmıştır (özellikle Devr-i Kebîr, Muhammes, Hafif, Darb-ı Fetih, Berefşân, Çenber, Zencîr, vs.). Küçük usûllerin çoğu ile de ölçülmüş bir formdur (başta Düyek olmak üzere Sofyan, Nim Sofyan, Lenk-Fâhte, Devr-i Revan, Nim Çenber, Nim Evsat, Frenkçin).
Her hâne, mülâzime(teslim) denilen kısımda son bulur ve bu kısım, aynı nağmelerden yapılmıştır ve değişmez. Bâzan hâne ile teslim, terkîb-i intikaal
(peşrev ve saz semaîsinde hâneye veya teslime götüren mükerrer saz parçası.

Ya teslim ile bağlı olduğu hâneye rapteder veya teslimin sonu ile yeni hâneyi bağlar; ikisi de bulunabilir veya ikisi de olmayabilir)
ile bağlanır. Teslimin parlak ve makamı karekterize(ayırt edilmiş) edebilecek nitelikte olmasına özenilir ve dikkat edilir. İlk hânenin teslim yerine kaim(geçen) olduğu eski peşrevlerde vardır. Bu hususta........

© Yeni Mesaj


Get it on Google Play