Adaletin koltuğu |
Adalet üzerine anlatılan bazı hikâyeler, yüzyıllar boyunca insanların hafızasında yaşamayı başarır. Kimi tarih kitaplarında yer alır, kimi hükümdarların hayatına dair anlatılara karışır, kimi de zamanla gerçek bir tarihî olay gibi aktarılmaya başlanır. Ancak bu hikâyelerin asıl dikkat çekici tarafı, yalnızca anlattıkları olaylar değil, adaletin nasıl bir sorumluluk olduğunu farklı dönemlerde insanlara hatırlatmalarıdır.
Bunlardan biri, Pers hükümdarı II. Kambises döneminde yaşandığı anlatılan Sisamnes olayıdır.
MÖ 6. yüzyılda, Pers İmparatorluğu'nun hükümdarı II. Kambises'in (MÖ 530-522) sarayında görev yapan Sisamnes, kraliyet yargıçlarından biridir. Herodotos'un Tarih adlı eserinin beşinci kitabında, 25. bölümde aktardığına göre Sisamnes, para karşılığında haksız bir hüküm vermiştir. Durumun ortaya çıkması üzerine Kambises, yargıcın öldürülmesini ve derisinin yüzülmesini emreder. Ardından yüzülen deriden şeritler hazırlatır ve bunları Sisamnes'in yargılamaları yürütürken oturduğu koltuğa gerdirir.
Hikâyenin bundan sonraki bölümü ise en az cezanın kendisi kadar dikkat çekicidir.
Kambises, öldürttüğü yargıcın yerine oğlu Otanes'i atar. Ancak Otanes'in oturacağı koltuk artık sıradan bir yargıç koltuğu değildir. Babasının derisi o koltuğun üzerine gerilmiştir. Hükümdar, yeni yargıca görevini verirken oturduğu yerin ne anlama geldiğini hiçbir zaman unutmamasını söyler.
Burada üzerinde durulması gereken önemli bir ayrıntı var. Kambises, babasının suçundan dolayı oğlunu cezalandırmaz. Onu babasının yerine tayin eder. Başka bir ifadeyle, babasının işlediği suçun sorumluluğunu oğluna yüklemez. Fakat oğlunu, babasının suçunun sonuçlarını her gün görebileceği bir makama oturtur.
Böylece Otanes'e hem bir görev hem de ağır bir sorumluluk yükler. Yargıçlık makamının aileden devralınan bir imtiyaz değil, yerine getirilmesi gereken bir kamu görevi olduğunu hatırlatır.
Elbette bu anlatıyı bugünün hukuk anlayışıyla değerlendirdiğimizde Kambises'in verdiği cezanın kendisi de tartışılması gereken bir konudur. Yargıcın yargılanması, suçunun kanıtlanması ve hukuk çerçevesinde cezalandırılması başka; derisinin yüzülerek öldürülmesi bambaşka bir meseledir. Ancak Herodotos'un aktardığı hikâyede asıl dikkat çekilen nokta, yargıçlık makamının taşıdığı sorumluluktur.
Pers tarihinin adaletle özdeşleştirilen bir başka hükümdarı ise yaklaşık altı yüzyıl sonra yaşamış olan I. Hüsrev'dir. Daha çok Nuşirevan-ı Âdil adıyla tanınan bu Sasani hükümdarı, MS 531-579........