Diyarbekirli Said Paşa’yı bilir misiniz? 

Nereden bileceksiniz ki! 

Kitaplarımız suskun, ansiklopedilerimiz kekeme, alfabemiz müebbeden tutuklu…

Kendisi Fransız Generali Franchet d’Esperey’in beyaz bir atın üstünde zafer alayı ile İstanbul’a girişini eleştiren “Kara Bir Gün” adlı ateşli yazının muharriri Süleyman Nazif’in babasıdır. Diyarbakır’ın Osmanlı zamanında yetiştirdiği değerli bürokrat ve aydınlardandır.

Mir’âtu’l-İbret adlı dünya tarihini kaleme almış ve Sultan 2. Abdülhamid zamanında, 1888-90 yıllarında yayımlamıştır. Kitabın başında da Sultana övgü dolu uzun bir teşekkürü vardır.

Said Paşa tarihin faydasından bahsettiği ilk bölümde tarih ilmini düşünceleri etkileyen, cazibeli, gönle ferahlık veren güzel bir ilim olarak tanıtır. (Haz.: A. Eryüksel, Mostar Yay., cilt 1, 2022, s. 20.)

Gelin, görün ki bizde tarih; gönle ferahlık vermek şöyle dursun, insana ‘keşke öğrenmeseydim’ dedirten yığınla acı vak’ayı da barındırır bünyesinde.Yani tarihin gönlü ferahlatan olduğu gibi daraltan olayları da vardır. 

Bu yazıda tarihin her iki yönünü yeni keşfettiğim iki arşiv belgesi üzerinden göstereceğim size. İlki, Said Paşa’nın yolunda: Gönle ferahlık veren ve bugünün prangalarını kıran bir olaya şahitlik ediyor.

Sultan Abdülhamid zamanında Meis adasındayız. Adada Müslüman çocuklar için açılan Hamidiye Mektebi’nin kitabesinden bahseden belgenin tarihi 1906’dır. Latin harflerine çevirerek beraberce okuyalım:

Nezâret-i Ma’ârif-i........

© Yeni Akit