Marx Türkçe, Engels de Farsça öğrenmeye kalkmıştı |
Marx Türkçe, Engels de Farsça öğrenmeye kalkmıştı
Tarihin derin ironilerinden biriyle karşı karşıyayız:
Bir yandan “tarihin motoru” diye sınıfları, ezilenleri anlatan iki devrimci; diğer yandan Londra’nın sisli odalarında eski Farsça gramer kitaplarıyla boğuşan, Hafız’ın gazellerini mırıldanan hatta Türkçe öğrenmeyi tasarlayan, gözleri Farsça ve Türkçeye değmiş olan iki Avrupalı entelektüel var karşımızda. Bugün size onların pek bilinmeyen hikâyelerini anlatacağım.
Engels 33 yaşındaydı.
Dünya, Kırım Savaşı’nın arifesinde doğu ile batı arasında bir gerilim yaşıyordu. Rus Çarlığına karşı Osmanlı, İngiliz ve Fransız birlikleri ortak olarak harekete geçmişti.
Öte yandan Basra Körfezi ile Hazar Denizinde İngiltere ile Rusya arasındaki rekabet kızışmıştı. İşte tam bu sırada Londra’da mülteci olarak bulunan Friedrich Engels bu ‘küçük dünya savaşı’nı anlamak ve analiz etmek için masaya oturdu ve Farsça öğrenmeye başladı.
Arkadaşı Karl Marx’a yazdığı mektupta Arapçayı “Semitik dillere karşı doğuştan nefretim var” diye bir kenara ittiğini söyledi. Öte yandan Farsçayı “çocuk oyuncağı” diye küçümsemiş, gramerini pek basit bulmuştu. “Üç haftada Farsçayı hallederim” diye yazıyordu dostu Marx’a. Sir William Jones’un eski Farsça grameri çoktan masasının........