133 yıl önceki bir kitap okuma listesine buyurun |
133 yıl önceki bir kitap okuma listesine buyurun
Bundan 20 yıl kadar önce tarih ve sosyoloji alanlarında önemli gördüğüm 10’ar kitabın ismini kısa notlarla birlikte çıkarmış ve okurlarıma sunmuştum. Devamı mahiyetinde edebiyat, felsefe, yakın tarih, şiir ve İslam kültürü gibi alanlarda da listeler oluşturmaya çalışıyordum ki, Necip Asım’ın (1861-1935) 1893 yılında, yani bundan tam 133 yıl önce yayınlanmış olan Kitap adlı kitabında ilginç bir okuma listesine rastladım.
Altın çağlarımızdan biri olan Sultan 2. Abdülhamid döneminin zihniyet ve kültürünü som bir şekilde yansıtan bu listedeki kitapları dikkatinize sunmak istedim. Aşağıdaki 15 kitaplık listede İslam dini ve Osmanlı kültürünün merkezi sayılabilecek eserler yanında Fransız yazar Fenelon’un Telemak adlı eseri ile Hind edebiyatından Beydeba’nın hayvanları konuşturduğu ünlü eserinin çevirisine de yer verilmiş olması aydınlanmanın nasıl olması gerektiği de usulünce ortaya konulmuş oluyordu.
Tanzimat’ın ilanından yarım asır sonra bir Osmanlı, üstelik “Türkçü” sayılan bir Osmanlı münevveri okuyucularına aşağıdaki kitapları tavsiye etmişti (‘münevver’ demeyi özellikle tercih ettim, çünkü onlar da kendilerini bu isimle tabir ediyorlardı):
1. Tefsir-i Tibyan (Muhammed b. Hamza ed-Debbağ)
2. Mevlid-i Şerif (Süleyman Çelebi)
3. Hilye-i Hâkânî (Mehmed Hâkânî)
4. Telemak Tercümesi (Fénelon)
5. Husrevname (Xenophon)
6. Mukaddime (İbn Haldun)
7. Hümayunnâme (Beydeba)
9. Mesnevi-i Şerif Tercümesi (Süleyman Nahifî)
10. Durûb-i Emsâl-i Osmâniyye (Şinasi)
11. Fezleke-i Tarih-i Osmânî (Ahmed Vefik Paşa)
12. Ahlâk-ı Alâî (Kınalızade Ali)
13. Koçi Bey Risalesi
14. Mizânu’l-Hakk fi İhtiyâri’l-Ehakk (Kâtib Çelebi)
15. Cidâl-i Sâdi be Müddei (Şeyh Sâdi-i Şirazî)
Kitabın künyesi şöyle: Necip Asım Yazıksız, Kitap, Hazırlayan: Türker Acaroğlu, İletişim Yayınları, İstanbul, 1993, s. 158-159.
19. asır sonunda bir Osmanlı aydınının dünyası bu kitaplardan örülüydü. Klasikleri bunlardı o dönemdeki okumuş yazmışların. Şimdi listedeki eserleri teker teker inceleyelim:
Tefsir-i Tibyan (Muhammed b. Hamza ed-Debbağ)
Tefsirî Mehmed Efendi diye de tanınan Muhammed b. Hamza ed-Debbağ 17. yüzyılda yaşamış bir Osmanlı âlimidir. Eseri Tefsir-i Tibyan Kur’an-ı Kerim’in Türkçe açıklamalı ilk büyük tefsirlerinden biridir........