Sosyalistlerin milliyetçilikten kopuşu |
Türkiye’de 1960’lı yılların ikinci yarısında bilimsel sosyalizme ilişkin temel yapıtlar hızla çevrildi ve sosyalist dergiler yayımlanmaya başlandı. Bu süreçte “enternasyonalizm” gündeme geldi.
Marks ve Engels’in 1848 yılı Şubat ayında yayımlanan Komünist Manifesto kitabı, bütün ülkelerin işçilerinin birleşmesi çağrısıyla sona eriyordu. Komünist Manifesto bilimsel sosyalizmin temel kitabı olarak öğrenilince, insanlar “enternasyonalist” olmayı bir zorunluluk olarak kabul ettiler. Ancak “enternasyonalizm”in ne olduğu da pek tartışılmadı.
Enternasyonalizm, işçi sınıfları arasında işbirliği ve dayanışma mıydı; yoksa kader ve mücadele birliği miydi?
Enternasyonalizm, işçi sınıflarını temsil ettiğini ileri süren ve onlar adına hareket etme yetkisini kendinde gören komünistler arasında işbirliği ve dayanışma mıydı; yoksa kader ve mücadele birliği miydi?
Dünyanın çeşitli ülkelerinin işçi sınıfları tarihi ve uluslararası sendikal hareket tarihi hiç bilinmeden ve bu farklar dikkate alınmadan başlayan “enternasyonalizm” hevesi, ister istemez o günlere kadar etkili olan “milliyetçilik” ile bir çelişkiye yol açtı. Enternasyonalizm ile milliyetçilik bağdaşabilir miydi? İnsanlar hem enternasyonalist, hem milliyetçi olabilir miydi?
Bu çelişkiyi Mihri Belli çözmeye çalıştı. Türkiye sosyalist hareket tarihinde saygın bir yeri olan Mihri Belli, Aydınlık Sosyalist Dergi’nin Eylül 1970 tarihli 23. sayısında yer alan 15 sayfalık “Devrimci Milliyetçilik ile Proleter Enternasyonalizmi Birbirini Tamamlar” yazısında milliyetçiliği savunuyor, milliyetçiliğin burjuvazinin ideolojisi olduğu iddiasına kesin bir biçimde karşı çıkıyor ve bazı kesimlerin “sahte milliyetçiliğinden” ayırmak için, “devrimci milliyetçilik” kavramını kullanıyordu. Mihri Belli’nin enternasyonalizm ile devrimci milliyetçiliği (“ulusçuluğu”) birleştirme çabasına ilişkin bazı görüşleri şöyleydi:
“Sosyalizm ile ulusçuluk arasında bir çelişki olamayacağına göre, sosyalistlerin en tutarlı ulusçular olduklarına göre, aynı biçimde devrimci enternasyonalizm ile devrimci ulusçuluk birbirini tamamlayan şeyler olduğuna göre, ulusçuluk ile sosyalizm arasına aşılmaz uçurumlar kazmaya kalkanları karşı-devrim değirmenine su taşımakla suçluyoruz.” (Belli,1970;357-358)
“Bugünün Türkiyesinde kimin ulusçu olabileceği ve bu ulusçuluğun proleter enternasyonalizmiyle bağdaşıp bağdaşmadığı konuları üzerinde kısaca duralım.” (Belli,1970;358)
“En derin anlamıyla, devrimci anlamıyla ulusçuluk, insanı enternasyonalizme götürür. Proleter enternasyonalizminin unsuru ulustur. Enternasyonalizm kavramı ulus gerçeğini varsayan bir kavramdır. Ulus gerçeğini hesaba katmayan insaniyetçilik kozmopolitizmdir. Ulus olmadan enternasyonalizm de olmaz.” (Belli,1970;359)
“Proleter devrimcileri en tutarlı devrimciler oldukları için en derin anlamıyla milliyetçidirler de.” (Belli,1970;361)
“Büyük Fransız sosyalisti Jean Jaures’in ünlü sözünü bir kez daha aktaralım: ‘Milliyetçiliğin azı, seni enternasyonalizmden uzaklaştırır. Milliyetçiliğin derini seni enternasyonalizme götürür. Enternasyonalizmin azı seni milliyetçilikten uzaklaştırır. Enternasyonalizmin derini seni milliyetçiliğe götürür.’ (…)
“Proleter enternasyonalizminin kökeninde ayrı ayrı ulusların proleterlerinin sınıf çıkarı birliği yatar. Bir proleterin, kendi ülkesinin kapitalistlerinin komşu ülkenin toprağını gaspederek o ülkenin proleterlerini de sömürme olanağına kavuşmasında hiçbir çıkarı yoktur.” (Belli,1970;361)
“Bu çağda devrimci ulusçuluk ile proleter enternasyonalizminin birbirini tamamlayan, birbirine bağlı iki şey olduğunu gösterdik. (…) En derin anlamıyla, proleter anlamıyla devrimci milliyetçiler olduğumuz kadar proleter enternasyonalistleriyiz de.” (Belli,1970;371)
Ancak bu görüş kabul görmedi.
Çeşitli ülkelerin işçi sınıflarının kader ve mücadele birliği yaptığı bir dünya yoktu. Emperyalist ülkelerin işçi sınıfları, kendi kapitalistlerine karşı mücadele ederek haklarını geliştirme yerine, kendi sermayedarları ve devletlerini destekleyerek ve böylece emperyalist sömürüden pay alarak........