We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Kürtler ve Alevilik

7 3 10
08.02.2021

Kürtlerden Alevi olur mu? Sorunun cevabını baştan verelim. Alevilik bir inançtır, dileyen herkes bir Alevi ocağına bağlanıp ikrar vererek ve yolun kurallarına (erkânına) uyarak Alevi olabilir. Bunun önünde herhangi bir engel yoktur. Esas olan ikrar vermek ve yolun kurallarına (erkânına) uymaktır.

Alevilik çalışmalarımın beni ulaştırdığı sonuç şudur: Alevilik, Oğuz Türklerinin Ehlibeyt-On İki İmam kaynaklı İslam inancını algılama biçimidir; imanda İslam, kültürde Türk’tür. Alevilik önce Oğuz Türkleri arasında doğmuş, daha sonra diğer etnik kümeler arasında yayılmıştır. Bu bakımdan Türk kültürü, sonradan Alevi olan diğer etnik kümeleri de dolaylı yollardan etkilemiştir.

***

Öte yandan Türk toplumunun genelinde, konuyla ilgili iki yerleşik yargı vardır.

Bunlardan birincisi, Aleviliğin soydan geçtiği yani kişinin Alevi olabilmesi için Alevi anne-babadan gelmesi gerektiğidir.

İkincisi ise, Alevîden Kürt veya Zaza olmayacağı, bugün Kürtçe ve Zazaca konuşan Alevi aşiretlerin Türkmen kökenli olduğudur.

Şimdi bunlara sırasıyla bakalım.

***

Öncelikle Aleviliğin soydan geçtiği yani kişinin Alevi olabilmesi için Alevi anne-babadan gelmesi gerektiği yolundaki yerleşik yargıya değinelim.

Bu iddia çok yaygın olsa da, doğru değildir. Dileyen herkes ikrar vererek Alevi olabilir, tarih boyunca da olmuştur. Bugün de hangi etnik kökenden ve milletten gelirse gelsin ikrar vererek Alevi olmasının önünde bir engel yoktur. Teknik olarak böyle bir kuralın olması mümkün değildir. Çünkü o zaman ilk Alevilerin nasıl ikrar verip Alevi olduklarını izah edemeyiz.

Tarihsel veriler de bu iddiayı yalanlamaktadır. Hacı Bektaş Veli’nin velayetnamesinde onun insanları nasıl kendi erkânına dâhil ettiği defalarca anlatılmıştır. Safevi tarikatında ve İran’da kurulan Kızılbaş Devletinde de durum farklı değildir. Dileyen tarikata girmiş, dileyen Kızılbaş tacını kuşanmıştır.

Peki, bu algı nasıl yayılmıştır ve neden yerleşik bir yargı haline gelmiştir. Bunun iki başat nedeni vardır. Birincisi Türkmenlerin içe dönük muhafazakâr yapısı. İkincisi ise Çaldıran Savaşından sonra Alevi toplumunun Anadolu’da ve çevre bölgelerde cemaati korumak kaygısıyla içine kapanması.

Bu bağlamda ifade etmek gerekir ki, Alevilerin sadece Alevilerle evlendiği iddiası da tarihin tamamında karşılık bulmamaktadır. Kızılbaş tacını ilk defa kullanan Şah İsmail’in babası Şeyh Haydar, Sünni olan Akkoyunlu Uzun Hasan’ın kızıyla evliydi. Şeyh Haydar’ın babası Şeyh Cüneyt de Uzun Hasan’ın kız kardeşiyle yuva kurmuştu. Daha ilginç bir detay verelim: Şeyh Haydar’ın eşinin annesi yani kaynanası Trabzon Rum İmparatorunun kızı Katerina’ydı. Üstelik Katerina hayatı boyunca Hıristiyan olarak kaldı ve dinini değiştirmedi. Yani Çaldıran Savaşından önce Aleviler hatta Kızılbaşlık kavramının kurucusu annesi Hıristiyan olan Sünni........

© Veryansın TV


Get it on Google Play