İran’ın sosyolojisi ve siyasi tarihi yeterince okunmadan yapılan analizler, ister istemez eksik ve yanıltıcıdır. Hele ki teolojik arka planı ve tarihsel birikimi göz ardı edilerek yapılan yorumlar sağlıklı netice üretmez. Zira İran, tek katmanlı toplumsal yapıya sahip ülke değildir.

Mevcut tablo, İran üzerinde planlı bir toplumsal mühendislik sürecinin işletildiğini göstermektedir. Özellikle “özgür kadın”, “kadın mücadelesi” ve “başörtüsü” temaları üzerinden dolaşıma sokulan görüntülerin Batı kamuoyunda karşılık bulmasının amaçlanması, bu sürecin dikkatle analiz edilmesini gerekli kılmaktadır.

Son ayaklanmalarda, İran’daki ekonomik durumun ciddi biçimde kötüleşmesinin ve çarşının karışmasının belirleyici rol oynadığını da göz ardı edemeyiz. Nitekim son yıllarda İran’da seçim dönemlerinde ve sonrasında sıkça ayaklanmalara tanık olduk. Bu durum bile, ülke içindeki dengelerin farklı güç merkezlerine dayandığını teyit ediyor.

Ancak İran’ın yalnızca içeriden değil, aynı zamanda dışarıdan da dizayn edilmek istendiği açıktır. İran yönetiminin, halkın taleplerine kulak verilmesi gerektiğini artık kendi içinden de dillendirmesi, bana göre yalnızca “birikmiş enerjinin kontrollü biçimde boşaltılması” şeklinde taktik bir hamle olarak okunmamalıdır. Zira doğal süreçlerle biriken toplumsal gerilimler, dış müdahalelere zemin hazırlayan elverişli ortamlar üretebilir.

Dolayısıyla İran’daki olayları tek bir nedene bağlamak, sağlıklı bir analize imkân tanımaz. Değerlendirme yapılırken özellikle şu noktalar dikkate alınmalıdır:

1. İran halkı, ekonomik nedenlerle içeride birikmiş bir bıkkınlık ve umutsuzlukla karşı karşıyadır. Uzun yıllardır süren ambargoların oluşturduğu çıkmazlar, sokağın hareketlenmesine yol açmaktadır.

2. Sosyolojik olarak, yönetimden memnun olmayan hatırı sayılır bir kitlenin oluştuğu açıktır.
3. Farklı etnik kimliklerin bastırılmış ve birikmiş taleplerine kulak verilmemesi; millî kimlik üzerine düşünen ve konuşan kesimlere yönelik sert baskılar, ciddi rahatsızlık üretmektedir.
4. İran........

© Türkiye