Osmanlıların ve bilhassa yeniçerilerin Bektaşi tarikatıyla irtibatlı olduğu iddia edilir. İşin ucu yeniçerilerin giydiği ak börkün hikâyesine kadar uzanır. Peki, bu iddialar ne kadar doğrudur?

Bektaşilik, XIII. asırda Anadolu’da yaşamış Horasan asıllı mutasavvıf Hacı Bektaş-ı Veli hazretlerine atfedilen bir tarikattır. Efsanevi bir şahsiyet olan Hacı Bektaş’ın silsilesi Ahmed Yesevi’ye veya Şeyh Vefa’ya bağlanır. Zamanla İran tesiriyle Batıni toplulukların sızmasıyla bazı Bektaşi tekkeleri Sünni ananeden uzaklaşmıştır. Hacı Bektaş ve Bektaşilik hakkında yazılıp söylenenler de ekseriya hakikatin dışına çıkmıştır

Osmanlıların ve bilhassa yeniçerilerin Bektaşi tarikatıyla irtibatı iddia edilir. İşin ucu yeniçerilerin giydiği ak börkün hikâyesine kadar uzanır. Bektaşi vilayetnamelerine göre, Sultan Orhan Gazi, Hacı Bektaş’ı ziyaret edip, duasını almış. Muntazam (profesyonel daimî) orduyu teşkil ederken, Hacı Bektaş bu askere dua edip, hırkasının kolunu huzuruna getirilen yeniçeri efradının başı üzerinde uzatmış. Bunun hatırasına yeniçerilerin börkünü arkadan sarkan kol şeklinde bir parça keçe (yatırtma) ilavesi âdet olmuş. Bu askere “yeniçeri” ismini de o vermiş.

XVI. asır tarihçileri Neşrî ve Oruç Bey der ki: “Alaaddin Ali Paşa, biraderi Orhan Gazi’ye askerlerine ak börk giydirmelerini tavsiye etti. Böylece kızıl börk giydiren diğer beylerden ayrılacaktı. O da bunu kabul etti. Bilecik'te ak börk diktirip, adam gönderip (ak börk Bektaşilere has olduğundan) Amasya’da Hacı Bektaş Horasani’den izin alıp evvel kendi giydi, sonra maiyeti giydi.”

XV. asrın sonlarında yazılan bir Bektaşi velayetnamesinde, Otman Baba bir yeniçeriye, kuşandığın kılıç ve başındaki börk kimindir diye sormuş, yeniçeri ona Hünkâr Hacı Bektaş kisvesidir, diye cevap vermiş. Aynı devirde yazılmış bir başka velayetnamede ise Hacı Bektaş başında ak börk ile Osman Gazi’yi ziyaret ettiği yazar. (Selatinname)

Hacı Bektaş ve ak börk hikâyesi Gelibolulu Ali, Evliya Çelebi, Hezarfen Hüseyin Efendi gibi XVII. asır müelliflerince dillendirilmiş, sonra yazılan kitaplara girmiştir. XV. asra ait Hadîdî, Matrakçı Nasuh, Lütfi Paşa, Kemalpaşazade, Tursun Bey ve Müneccimbaşı tarihlerinde, fetihnamelerde, gazavatnamelerde geçmez. Diğer kroniklerde Timurtaş Paşa tarafından kapıkulu askerlerine ak, diğerlerine kızıl börk giydirildi diye yazar, Bektaşilikten bahsetmez.

XV. asır tarihçisi Âşıkpaşazade, ak börkün Bektaşilerle alakası olduğu iddiasını reddeder. Bilakis Bektaşilerin, yeniçeriden görüp giydiklerini söyler. Abdal Musa adında bir Bektaşi dervişinin sefere iştirak ettiği zaman giydiğini, sonra Bektaşilerde yayıldığını kaydeder. “Her kimse ki Hacı Bektaş, Osmanlı hanedanından biri ile konuştu derse yalandır” der.

Hacı Bektaş hakkındaki malumat bir-iki asır sonra yazılan vilayetnamelerden ibarettir. Kaynaklarda doğum ve ölüm tarihleri değişik gösterilir. 1242-1337 veya 1209-1271 yılları arasında yaşamıştır. Kâmusü’l-A’lâm VIII. hicri (XIV. miladi) asır başlarında Horasan’dan geldiğini söyler. Vakıfnamelerden anlaşıldığına göre Hacı Bektaş XIII. asrın sonlarına doğru vefat etmiştir. Öyleyse Orhan Gazi’den evvel yaşamıştır.

Raif Yelkenci, Yunus Emre Bektaşi miydi? makalesinde der ki: “Ak börk, Mevlevi külahıdır. Hacı Bektaş hikâyesi Mevlevilik hatıralarını silip,........

© Türkiye