Ceza ne zaman ödüle dönüşür?

Gençlere neyin doğru, neyin yanlış olduğu yalnızca ders kitaplarıyla öğretilemez. Onlar daha çok bakar, izler, kaydeder. Kimin ödüllendirildiğini, kimin cezalandırıldığını,kimin alkışlandığını, kimin yuhalandığını, kimin düşerken tutulduğunu, kimin düşüşünün bayrama çevrildiğini…

Bu nedenle siyasilerin, sporcuların, sanatçıların, gazetecilerin ya da popüler figürlerin uyuşturucu madde, yolsuzluk, yasa dışı bahis ya da benzeri suçlamalarla gözaltına alınması ve tutuklanması, yalnızca hukuki değil; aynı zamanda pedagojik bir sonuç doğurur. Çünkü hukuk, sadece düzen kurmaz; değer de öğretir.

Psikoloji bize şunu öğretir: Ödüllendirilen davranışlar tekrar edilir, yaygınlaşır ve zamanla kalıcı hale gelir; cezalandırılan davranışlar ise bastırılır ve söner. Ancak söz konusu olan, toplumun rol model olarak gördüğü figürler olduğunda tablo değişir. Çünkü burada uygulanan her yaptırım ya da her ayrıcalık, yalnızca bireye değil; hukukun nasıl işlediğine dair topluma verilen bir mesaj niteliği taşır. Bu mesajın en dikkatli alıcıları ise gençlerdir.

Eğer gençlerin hayran olduğu, örnek aldığı bir figür; uyuşturucu kullanımı, yasa dışı bahis oynama ya da yolsuzluk gibi davranışlar nedeniyle hukuka uygun, adil, şeffaf ve tutarlı bir biçimde cezalandırılıyorsa, bu güçlü bir “dolaylı ceza” etkisi yaratır. Mesaj nettir: “Statü, ün ve güç; hukuk........

© Türkgün