SUÇ VE CEZA İLE DOĞU EKSPRESİNDE CİNAYET’İN KARŞILAŞTIRILMASI

Abbas Bilgili

Suç ve Ceza bir Rus ve dünya klasiği, Doğu Ekspresinde Cinayet ise ünlü bir polisiye. Bu iki ünlü romanın benzerliğini ileri sürmek ilk anda şaşırtıcı gelebilir. Zira biri klasikler arasında haklı yerini almış derin felsefi ve psikolojik iç çatışmaların yaşandığı metin iken, diğeri daha çok “katil kim” sorusuna odaklanan bir metin. Ancak faklı gibi görünseler de aslında ciddi benzerlikler olduğu da gözlerden kaçmıyor. İşte bu benzerlikler üzerinden yapılan çözümlemelerde de farklılıkları daha iyi görüyoruz.

Görünürdeki en önemli benzerlik, her iki romanın da bir cinayet üzerinden kurgulanmış olması. Ama bu benzerlik aslında bir başka önemli benzerliği daha içeriyor; o da her iki romanda da cinayete kurban giden kişi toplum için zararlı biridir. Ve yine benzerlik devam ediyor; her iki kurban da topluma zarar verdiği için öldürülüyor. Her ikisinde de cinayeti aydınlatmakla görevli polis ya da dedektif var.

Dostoyevski’den başlayalım… Hukuk öğrenimi için Petersburg’a gelmiş olan Raskolnikov isimli genç, ekonomik sıkıntı çekmektedir ve tefecilik yapan yaşlı bir kadına bazı eşyalarını rehin vererek para almaktadır. Tefecilik, zor durumdaki insanları sömürmek anlamına geldiğinden, topluma zararlı bir olgu olarak kabul edilir. Raskolnikov, hukuk öğrencisi olmanın avantajıyla az da olsa makaleler yazan biridir ve kendisini topluma düzen vermeye adamış “üstün insan” gibi görmektedir. Bu özelliğinden dolayı da zararlı kişileri öldürmeye hakkı olduğu kanısındadır. Nitekim tefeci kadını ve planda olmayan tefecinin üvey kardeşini öldürür. Bizler Suç ve Ceza’nın okuyucuları olarak cinayeti kimin hangi sebeple işlediğini daha romanın başında biliyoruz.

Gelelim Agatha Christie’ye… Doğu Ekspresi’nde Cinayet, trenin İstanbul’dan yola çıkıp Avrupa içlerine doğru ilerlemesiyle başlar. Ağır kış koşullarında çığ düşmesi nedeniyle arızalanan tren dağlık bir alanda durmak zorunda kalır. Bir sabah trendeki yolculardan birinin kompartımandan çıkmadığı anlaşılınca cinayete kurban gittiği görülür. Adam bıçaklanarak öldürülmüştür. Tren müdürü, trende yolcu olarak bulunan Dedektif Mösyö Poirot’dan cinayeti çözmesi konusunda yardım ister.

Anlaşılacağı üzere, Suç ve Ceza’da okuyucu daha başlangıçta katilin kim olduğunu bilirken, Doğu Ekspresi’nde Cinayet’te katilin kim........

© tarihistan.org