“Sivil anayasa” söylemi üzerine |
Geçtiğimiz hafta hükûmet çevresi “yeni sivil anayasa” söylemini tedavüle soktu.
Belli ki bu “sivil anayasa” kavramı önümüzdeki dönemde kullanılmaya devam edecek.
Sivil ne demek?
Hemen en baştan söyleyelim: anayasalar sivil olmaz.
Çünkü “sivil” sözcüğü tarihsel olarak devlet dışındaki alanı anlatır.
Sözcük bize Fransızcadan, onlara da Latinceden geçmiştir. Latincede “civis” sözcüğü kentli veya yurttaş anlamı taşır. Bugün İngilizcede, “surlarla çevrili yer” anlamında gelişen “city”, yani “şehir” de aynı kökten gelir.
Biz de bu sözcüğü “sivil” diye dilimize uyarlamışız. Hatta öyle ki antik kentler için kullandığımız “site devleti” (aslında cite) ifadesi de hep aynı yerden geliyor.
Sivil sözcüğünün Türkçe karşılığı “medeni” veya dil devriminden sonra “uygar” şeklindedir.
Bu sözcüklerin öyküsü de aynı damardan besleniyor. Medeni, Arapça “kent” anlamındaki sözcükten türüyor. Suudi Arabistan’daki Medine kentinin adı da aynı anlamda...
Öz Türkçe hareketi, ilk kentleri kuran Uygurlardan hareketle “uygar” sözcüğünü önermiş ve bir ölçüde bu sözcük de tutmuş durumda.
Yani “medeni”, “uygar” veya “sivil” bir bakıma aynı anlama gelen sözcükler.
“Medeni Anayasa Hukuku” olur mu?
Konu hukuk olduğunda “yurttaş hakları” anlamındaki “civil rights” kavramı, birinci kuşak liberal hakları ifade eder.
Öte yandan, Kıta Avrupası geleneğinde “sivil hukuk” yani “medeni hukuk” dendiğinde özel hukuk ilişkileri anlaşılır. Medeni hukuk, devletten ayrı olarak gerçek ve tüzel kişilerin kendi aralarındaki ilişkileri ve uyuşmazlıkları düzenleyen hukuk dalıdır.
Medeni hukukun düzenlediği alan ile anayasa hukukunun alanı farklıdır.
Anayasalar “resmî” yani devletin olan, devlete ait, özel alanın karşısında yer alan kamusal alanla ilgilidir ve esasen kamu gücünü (devlet iktidarını) düzenler.
Kuşkusuz anayasalar yurttaşların haklarını da güvence altına alır. Ancak bunu özel alanı düzenlemek için değil, devlet iktidarını sınırlandırmak için yapar. Dolayısıyla anayasa hukuku, doğası gereği kamu hukukunun alanındadır.
“Medeni anayasa hukuku” diye bir hukuk dalı........