Yargıç Ali Faik Cihan yüz yaşında |
Bugünlerde “Kooperatif Davası” adı altında aralarında CHP’nin tanınmış yöneticilerinin de bulunduğu çok sayıda yurttaşın yargılandığı davayla ilgili haberleri duyarken, bağlamı belli olan bu olayların çok ötesine, “kooperatif” kavramının tanık olduğum bazı öncellerine, oradan da Ali Faik Cihan’a gitti zihnim. Çoktan geride kalsa da, bana arkeolojik bulgu değerinde gibi aydınlatıcı gelen önceller ve öncülükler bunlar.
Anmak gereğini duyduğum kişi, tutuklanmayı bekleyen bir yargıç.
1960’ların ikinci yarısında, Mülkiye’nin 3. ya da 4. sınıfında, dönem ödevi olarak FİSKOBİRLİK’i (Fındık Tarım Satış Kooperatifleri Birliği) konu edinmiştim. O sıralar bir vesileyle yolum arada bir Trabzon’a düştüğünden, oradaki kooperatifi yerinde inceleyebilecektim.
Tarım satış kooperatiflerinin ve birliklerinin temelini atan yasa, “çiftçilerin ürünlerini daha iyi şartlarda değerlendirmesi ve ekonomik çıkarlarının korunması amacıyla” 1939’da çıkarılmış. Cumhuriyetin kooperatif politikası çok daha önceden, hatta cumhuriyet öncesinden doğmuş aslında. Kendine çeşitli adlar ve anlayışlar altında yer bulmuş.
Cumhuriyet döneminde ise, sanayi sektörü “iktisadi devlet teşekkülleri” (KİT”ler) kanalından gelişirken, tarım daha çok çiftçilerin kooperatifler kanalından örgütlenmesiyle yola koyulmuş: Tarım satış kooperatifleri, tarım kredi kooperatifleri, tüketici kooperatifleri, vb.
Gelgelelim, başta kooperatif üyeleri olmak üzere halkın büyük bölümü kooperatifleri hep devlet kuruluşu sanagelmiş. Devlet belki kooperatifleri bir gün özerk olabilecekleri fikriyle kurdurmuş olabilir ama, atı alan Üsküdar’ı geçiyor işte!..
Trabzon’da........