Bir şehir efsanesinden Oscar yarışına: Brezilya’nın “Kıllı Bacağı” |
98. Akademi Ödülleri 15 Mart gecesi Los Angeles’ta düzenlenen törenle sahiplerini buldu. “En İyi Film”, “En İyi Uluslararası Film”, “En İyi Erkek Oyuncu” ve “En İyi Casting” kategorilerinde yarışan “Gizli Ajan” (O Agente Secreto), törenden ödülsüz ayrılsa da Brezilya sinemasının son dönemdeki yükselişini görünür kıldı.
Geçen sene Walter Salles’in yönettiği “Hâlâ Buradayım” (Ainda Estou Aqui) ile Brezilya ilk kez “En İyi Uluslararası Film” Oscar’ını kazanırken, filmin başrol oyuncusu Fernanda Torres de “En İyi Kadın Oyuncu” dalında aday gösterilmişti.
Bu yıl ise Kleber Mendonça Filho imzalı “Gizli Ajan” dört adaylıkla dikkat çekti. Şimdilik Akademi’den ödülsüz dönmüş olsa da Brezilya’nın toplumsal hafızasını, kent deneyimini ve politik mücadelelerini sinemasal dile aktarmada en usta çağdaş yönetmenlerden biri olan Kleber Mendonça Filho’nun adını önümüzdeki yıllarda daha sık duyacağımız aşikâr.
“Gizli Ajan”, aday olduğu kategorilerin hiçbirinde favori değildi. Yine de bu yıl ilk kez verilen “En İyi Oyuncu Kadrosu” (Best Casting) dalında Oscar alarak güzel bir sürpriz yapabilirdi. Böyle bir sürpriz kuşkusuz Brezilya sinemasına çok yaraşırdı. Zira filmde önemsiz ya da gözden çıkarılabilir tek bir rol bile yok. En küçük rolün bile Brezilya siyasetine dair belirli bir fikri temsil ettiğini söyleyebiliriz.
Üstelik filmin oyuncu kadrosunda bu ödüle aday olan sürpriz bir karakter de vardı. Brezilya’da diktatörlük döneminde sansürün sembolü haline gelen “Kıllı Bacak”, kuşkusuz filmin en önemli karakterlerinden biriydi ve Oscar’ı sonuna kadar hak ediyordu.
Melez filmlerin cesur yönetmeni
Kleber Mendonça Filho, son yıllarda Brezilya’nın uluslararası alanda en çok öne çıkan yönetmenlerinden biri. Politik meseleleri güçlü bir sinema diliyle ele alan Mendonça Filho’nun filmleri genellikle belirli bir janra sığmıyor.
Söz gelimi, toplumsal gerçekçi bir atmosferde başlayan “Gizli Ajan” filmi, “Kıllı Bacağın” ortaya çıkışıyla bir anda büyülü gerçekçi bir havaya bürünebiliyor. Öyle ki sinema eleştirmeni Mehmet Açar’ın ifadesiyle “Gizli Ajan”ı izlerken “Nasıl bir filmin içindeyim?” diye düşünüyorsunuz.
Mehmet Açar’ın da belirttiği gibi, film bir yandan kara komedi türünün hakkını verirken diğer yandan melodram unsurları da içeriyor. Büyük ölçüde “politik gerilim” türünde ilerleyen film, yeri geldiğinde fantastik unsurları hikâyeye ustalıkla dahil edebiliyor.
Mendonça Filho’nun Juliano Dornelles ile birlikte çektiği “Bacurau” (2019) da bilimkurgu ve western unsurları içeren ve farklı türler arasında gezinen melez bir filmdi. 72. Cannes Film Festivali'nde Jüri Özel Ödülü'ne layık bulunan “Bacurau”, tıpkı “Gizli Ajan” gibi Brezilya siyasetine ilişkin alegorilerle doluydu.
“Bacurau”, bir kaza sonucu yola saçılmış boş tabutlar ve yerde kanlar içinde yatan bir adamın cansız bedeniyle başlıyordu. “Gizli Ajan” da tıpkı “Bacurau” gibi bizi bekleyen tekinsiz olaylara işaret eden bir sahneyle açılıyor.
Şehirlerarası yolda, bir benzin istasyonunda geçen ilk sekans bizi 1977 yazına, karnaval dönemine götürüyor. İnsanlar samba eşliğinde eğlenirken askerî rejim altında şiddetin nasıl gündelik hayatın bir parçası haline geldiğini görüyoruz. Öyle ki polis, üzerine gazete örtülü halde günlerdir yerde çürümekte olan ve köpekleri üzerine........