Mutlak butlan, parasal aktarım mekanizması, enflasyonu düşürme politikası |
Para konusundaki bir yazıda “mutlak butlan” neden var? Çünkü bu karar Türkiye ekonomisine indirilen şoklardan en yenisi. CHP için uzun süredir hesapları ve planları yapılan bu karar ile parasal kararlar da etkilenecek.
Başka benzer konular da var. Örneğin, bir süre önce görevinden ayrılmak zorunda bırakılan TCMB Başkan Yardımcısı Cevdet Akçay’a bir eski siyasetçinin ettiği sözler. Cevdet Akçay bir soru üzerine “Seçim dönemi beni sıfır ilgilendiriyor; maliye politikası genişlerse ben (para politikası olarak) daha fazla sıkılaştırırım'' diyor.
Bunun üzerine AKP’li eski vekil Şamil Tayyar şöyle çıkışıyor: “Siyasi otoriteye meydan okumaya nasıl cüret ediyorsun?” Yetmedi; “Sen kimsin”, “Haddini bil” diye dikleniyor. Akçay’ın amacı, bir para politikası uzmanı olarak, “seçim nedeniyle enflasyonu daha da yükseltmek istemeyiz” demek. Ama ne haddine.
Başka bir konu, TCMB’nin yönetim kadrolarındaki bazı kişilerle AKP’li bazı yöneticilerin akrabalık ilişkileri. Akla ister istemez bağımsız merkez bankası geliyor.
Biz yine de parasal aktarım mekanizmasını ve enflasyonu düşürme politikasını ele alalım. Zamanın birinde birilerinin işine yarayabilir. Aktarım mekanizmasının ve enflasyonu düşürme politikasının kurumsal sahibi elbette merkez bankasıdır.
Kısaca, parasal aktarım mekanizması, para politikasında bir değişikliğin diğer ekonomik değişkenleri, örneğin enflasyonu etkileme sürecini gösterir. Para politikası değişikliği, genellikle merkez bankası politika faizinin değişmesi ile ortaya çıkar.
Ancak; (a) geleceğe ilişkin beklentileri sözle yönlendirme (forward guidance),
(b) bazı makro-ihtiyati önlemler ve (c) şoklara karşı alınan önlemler de bu kapsam içinde yer alır.
Enflasyonu düşürme politikasında aktarım mekanizmasındaki kanallar yanında, bir nominal çapa olması da belirleyicidir. Bu çapa; enflasyon hedefi, döviz kuru hedefi gibi hedefler olabilir.
Bu yazıda parasal aktarım mekanizmasını ve enflasyonu düşürme politikasını açıkladıktan sonra, Türkiye’de TCMB’nin bu konudaki yaklaşımını ve başarısını değerlendiriyorum. Burada iki önemli nokta ortaya çıkıyor.
Birincisi, enflasyonu düşürme politikasında açık ve iyi anlaşılır bir çapa yok. İkincisi, olumsuz beklentiler, enflasyon beklentilerinin yüksek kalması, yeterince düşmemesi nedeniyle parasal aktarım mekanizması iyi işlememiştir.
Aktarım mekanizmasının aşamaları ve kanalları
Aktarım mekanizmasında iki aşamadan söz edebiliriz.
A). Birinci aşamada politika değişikliği finansal piyasalara ve bu piyasalardaki değişkenlere aktarılır. Politika değişikliğini politika faizi artışı ile temsil edelim.
Faiz artışı ile döviz kuru, şirketlere ve hanehalkına yönelik kredi ve mevduat faizleri, tahvil faizi ve daha genel olarak varlık fiyatları etkilenir. Burada iki unsur önemlidir.
1). Etkileme farklı gecikmelerle olabilir. Örneğin politika faizi değişikliği kredi faizini daha hızlı etkilerken, mevduat faizi, tahvil faizi ve döviz kuru daha yavaş etkilenebilir.
2). Etkilemede beklentiler önemlidir. Fiyat veya enflasyon........