Sosyalizmin iki yüzyıllık serüveni |
Sosyalizm, salt sosyalizm üzerinden değil, “sosyalizmler” üzerinden okunabilecek bir geçmişe sahiptir. Zira sosyalizm, hükmü genel ölçekte her daim geçerli olan kapitalizmin alaşağı ettiği ne varsa, teoride ve pratikte onun tersini gösteren tek bir akımdan ziyade, politik, ekonomik, sosyokültürel, ekolojik vb. gibi hareketlerle farklı kanatlardan ilerleyerek küresel anlamda geniş bir alana yayılmıştır. Bu yüzden de tarihsel bir perspektifle, geçmişten bugüne, bugünden geçmişe bakarak genel bir sosyalizm incelemesi yapılabilir.
Razmig Keucheyan
Rouen Normandiya Üniversitesi’nde çağdaş tarih profesörü olan Jean-Numa Ducange, Lyon Triangle Laboratuvarı’nda siyaset felsefesi araştırma görevlisi olan Stéphen Roza ve Paris Üniversitesi’nde sosyoloji profesörü olarak görev yapan ve aynı zamanda Felsefe, Epistemoloji ve Siyaset Merkezi üyesi olan Razmig Keucheyan’ın (Philépol) birlikte hazırladığı, Ayrıntı Yayınları’ndan Seda Erol Le Morellec çevirisiyle yayımlanan “19.–21. Yüzyıl Küresel Sosyalizm Tarihi”, iki yüzyıla yayılan sosyalizm serüvenini, doğuşundan günümüze dek ideolojik kavramının dışında, siyasi, sosyokültürel ve ekonomik bağlamda inceleyerek tarihsel bir perspektifle, çok geniş bir biçimde masaya yatıran bir kitap. Pek çok değişik coğrafyada filizlenmiş sosyalist düşünceleri ve sistemleri karşılaştırarak okura farklı sosyalizm deneyimlerini sunan yönüyle, konuyla ilgilenen seksenden fazla araştırmacının fikirlerini paylaştıkları kolektif bir çalışmanın ürünü olan eseri, kısaca, “küresel sosyalizm sözlüğü” olarak da nitelemek mümkün.
Stéphen Roza
Üç bölümden oluşan “19. – 21. Yüzyıl Küresel Sosyalizm Tarihi”nin ilk bölümü, sosyalizmin ortaya çıkışıyla beraber bu düşünceye dahil olan kavramları tarihsel bir arka planla açıklamaya girişiyor. Ahlaktan dinlere, faşizmden feminizme, siyasi ve teorik olarak komünizmden kültür ve edebiyata kadar geniş ölçekte sosyalist düşüncenin kapsadığı kavramlara odaklanan kitabın ikinci bölümünde, sosyalizm için kritik bir kırılma ânı olan 1793 Fransa’sıyla başlayıp 2008 yılındaki büyük küresel ekonomik krize kadar olan dönemdeki iki yüz yılı, sosyalizm tarihindeki olayların yarattığı etkiler yer alıyor. Burada bir parantez açmakta fayda var: Bahsi geçen yıllar olayların vuku bulduğu tarihleri içerse de, kitap, bu olayların sebep olduğu büyük resmi gözüne kestiriyor. Bir neden-sonuç şeklinde de okunabilecek bu bölümü yalnızca “anlar”dan ibaret görmemekte fayda var. Son bölümdeyse yine sosyalizme bir şekilde katkıda bulunmuş, yine sosyalizm dağarcığını fikir ve görüşleriyle genişletmiş isimlere yer veriliyor.
Jean-Numa Ducange
“Sonuç şu ki,” diyor kitabın yazarları Ducange, Keucheyan, Roza ve şöyle devam ediyorlar: “Tüm sosyalizm modelleri şu anda krizdedir. Birçok ülkede bir seçim krizi ama daha temelde bir kimlik krizi söz konusudur. Peki bu kitabı tasfiye öncesi bir değerlendirme olarak görebilir miyiz? Elbette hayır. Öncelikle sosyalistler her şeyi öncesinden görmüşlerdi. Mesela Avrupa’da 1930’larda ya da Latin Amerika’da 1970’lerde sosyalist olmanın gerektirdiği cesaret ve kararlılığı veya militanlar üzerinde büyük bir baskının uygulandığı ve herhangi bir olumlu beklentinin imkânsız göründüğü zamanları düşünürsek her şeyden önce sosyalizm, kapitalizmin ters yüzü olarak kabul edilebilir. Bu sistem sömürdüğü ve yabancılaştırdığı sürece, sosyalistler onun yarattığı sefalete ve eşitsizliğe karşı çıkacaklardır. Finansal krizler, savaşlar, iklim değişikliği ve salgın hastalıklarla dolu dünyamız şüphesiz sosyalistler üretecektir. Asıl soru bunların nasıl bir biçim alacağındadır.”
İşte “19. – 21. Yüzyıl Küresel Sosyalizm Tarihi” de Ducange, Keucheyan, Roza’nın bahsettiği, bugün ve her gün ortaya çıkacak “şüphesiz sosyalistler”e rehberlik etmek için bu düşünceyi A’dan Z’ye anlatan bir rehber.