Diğer

13 Ocak 2026

Döviz rezervlerinin önemi, Türkiye gibi yurt dışından kendi para birimiyle borçlanamayan ülkeler açısından oldukça büyük. Genellikle ihracat, turizm geliri, merkez bankası rezervleri borçlu ülkenin döviz varlıkları olanağını gösterir. Buna göre de dış borç ödeme kapasitesini ölçmede, ihracat ve merkez bankası rezervlerine bakılır.

Türkiye’de dış borcun döviz gelirleri ile kapatılması gereği, Merkez Bankası rezervlerini gündemde tutuyor. Merkez Bankası rezervleri ekonomik, siyasal işlevlerinin yanında dış alacaklılara borçların ödenebileceğine dair güven veriyor. Aksi halde ülkenin yüksek faiz, kısa vade gibi daha ağır şartlarda borç bulmasına yol açıyor.

Merkez bankası brüt rezervlerinin brüt dış borç stokuna oranı, dış borç ödeme kapasitesinin en önemli göstergelerinden biridir. Güçlü rezerv ve rasyonun yüksekliği, borç verecek yabancı kuruluşlar ve hükümetler nezdinde ülkenin kredibilitesini arttırmasını sağlıyor.

Aşağıdaki grafikte 2008’ten günümüze dış borç ödeme kapasitesi, Merkez Bankası Brüt Rezervlerinin Brüt Dış Borç Stokuna oranlanması üzerinden görülebilir. Ek olarak yazının sonundaki brüt dış borç stokunun bileşenlerini ve tutarını gösteren tabloya da bakılabilir.

Brüt Dış Borç Stoku; kamu sektörü, özel sektör ve TCMB dış borçlarından oluşuyor. Bilinenin aksine dış borç stoku açısından özel sektör kamu sektöründen daha borçlu. Bu konu ayrı bir yazının konusu olmakla beraber, Türkiye’de özel sektör borçluluğu azaldıkça brüt dış borç stokunun da gerilemeye başladığını kısaca söyleyelim.

Türkiye’nin 2004 yılı sonrasında artan dış borç stokuna rağmen dünyada sermaye bolluğu yaşanıyordu ve Türkiye yabancı sermaye çekebilen bir ülke konumundayken (değerli TL, düşük kur) Merkez Bankası rezervleri artış gösterdi. Bu artış, borçluluktaki yükselişe rağmen Merkez Bankası Brüt Rezervleri/Brüt Dış Borç Stoku rasyosunun yükselmesini sağladı.

Ancak 2008 küresel krizi döneminde gelişmekte olan ülkelere yönelen sermaye bolluğu dönemi bitti. Küresel krizin ardından 2009 ve 2011 yıllarında rezervlerin borçları karşılama olanağı zayıfladı. 2012-2014 yılları arasında rezervler yeniden güçlendi, hatta 100 milyar $’lık eşik aşıldı. Ama dış borç stokunda da artış durmuyordu. 2008’te 282,3 milyar $ olan brüt dış borç stoku 2014’te 415,5 milyar $’a yükseldi. Yine de rezervlerin dış borç stokunu karşılama olanağı yüksekti.

2013-2016 arasında........

© T24