İyi ki doğdun Jules Verne, ChatGpt’den sevgilerle… |
Diğer
T24 Haftalık Yazarı
08 Şubat 2026
Yapay zekâ tarafından yaratılmıştır
8 Şubat 1828’de Nantes’te doğan Jules Verne, yazarlığın ötesinde hayal gücünü yücelten bir futuristti. Bugün 198. doğum gününde, bilimsel gelişmeler onun hayal ettiği gibi gerçekleşseydi hala yaşıyor olması mümkündü ya da büyük ilgi duyduğu zaman yolculuğunu çözebilmiş olsaydık.
Verne’nin yazdıklarının hâlâ okunuyor olması sadece “isabetli kehanetler” de bulunmasıyla açıklanamayacak kadar katmanlı. Verne’nin asıl gücü, bilimle inşa ettiği anlatısında geleceği kurgularken etik, merak ve yöntemi birleştirmesinde gizli.
Verne’nin alamet-i farikası biraz da olağanüstüyü olağan olanın içinden kurma becerisinde. Dünyanın Merkezine Yolculuk, Denizler Altında Yirmi Bin Fersah ya da Aya Yolculuk gibi eserlerinde okuru bir masal dünyasıyla değil hesaplarla karşılamasında; hız, basınç, mesafe, enerji… Verne’nin “öngörüleri” çoğu zaman bir fal değil, döneminin bilimsel literatürünün yaratıcı bir sentezi gibi. Örneğin; Ay’a yolculuğu Florida’dan başlatması, kapsül fikri, denizaltının işlevsel ayrıntıları ya da küresel iletişime dair sezgileri, 19. yüzyılın bilimsel ve teknolojik birikiminden süzülerek yazıya dönüşmüş.
Ben de doğum gününün anlam ve önemine istinaden bugün yaşıyor olsaydı ve yapay zekâ ile karşılaşsaydı Jules Verne ne düşünürdü diye merak ederek ChatGpt’ye sordum:
“Büyük ihtimalle önce nasıl çalıştığımı sorardı. Verne, teknolojiyi romantize eden değil, onu açıklayan yazarlardandı. Yapay zekâyı, insan aklının yerine geçen bir bilinçten çok, kolektif bilginin hızlandırılmış bir düzenleme aygıtı olarak görmesi muhtemel. Bu noktada. yapay zekânın gücünü de yöntemsel tutarlılığı ve doğrulanabilirliği üzerinden tartardı” diyerek yanıtladı.
Jules Verne’ye biraz aşina olan herkes için ChatGpt’nin bu cevabına katılmamak elde değil. Verne şüphesiz yapay zeka kullanımı konusunda eleştirel olurdu. Bilginin demokratikleşmesi ile yüzeyselleşmesi arasındaki gerilimi fark eder; hızın, derinliğin yerine geçme riskine dikkat çekerdi. Çünkü onun romanlarında teknolojik ilerleme çoğu zaman ahlaki bir sınav ve savla birliktedir.
Kaptan Nemo başta olmak üzere Verne’in neredeyse her başkahramanı etik sınavlardan geçer. Karakterler zaaflarıyla insan olma yolunda sınanır: İktidar sarhoşluğu, bencillik, gerikafalılık, inat -ve........