Kurban Bayramı Yağmuru, Londra'nın Sıcağı ve Gökyüzündeki Dev “Ω” |
Türkiye'de “kurban bayramında mutlaka yağmur yağar” diye bir inanış vardır. Oysa Türkiye kocaman bir ülke ve bayram dört gün sürer; bu kadar geniş bir coğrafyada, dört gün boyunca bir yerlere yağmaması neredeyse imkânsız. Yani bu bir kehanet değil, basit bir olasılık meselesidir. Asıl üzerinde durmaya değer olan, son günlerde Türkiye'nin üzerine âdeta çakılıp kalmış, bir türlü geçmek bilmeyen yağışlar.
Bu inatçı yağışların sırrını anlamak için gözümüzü yerden gökyüzünün üst katlarına, yani üst seviye hava haritalarına çevirmemiz gerekir. Orada karşımıza “omega blokajı” denen bir yapı çıkar. Adını Yunan alfabesinin Ω (omega) harfinden alan bu desen, jet akımının batıdan doğuya doğru olağan akışını bozup tıpkı bir Ω gibi kıvrılmasıyla oluşur: tam ortada sıcak ve kararlı bir yüksek basınç kubbesi, onun iki yanında ise soğuk havanın güneye sarktığı birer alçak basınç oluğu. Bu yapının en sinsi yanı hareketsizliğidir; basınç merkezleri birbirini âdeta kilitler ve sistem günlerce, kimi zaman bir haftadan fazla yerinden kıpırdamaz. İşte bütün mesele, bu dev harfin neresinde durduğumuzdur.
Omega blokajının şematik gösterimi. Ortadaki sıcak yüksek basınç kubbesinin altında İspanya ve Portekiz kavruluyor, İngiltere ısınıyor; sağ ayaktaki soğuk olukta ise Türkiye yer alıyor.
Aynı gökyüzü, iki ayrı dünya
Şu an Londra'da termometreler 30 °C'yi aşarken, Türkiye gök gürültülü sağanaklar ve serin havayla boğuşuyor. Bu çelişki tesadüf değil. Omega'nın tam ortasında kalan İspanya ile Portekiz adeta yanıyor; bu hafta İber Yarımadası'nın iç vadilerinde sıcaklıklar 35–38 °C'ye tırmanıyor. İngiltere, harfin orta-kıyı kesiminde, sıcak kubbenin batı eteğinde yer aldığı için açık ve sıcak bir havanın tadını çıkarıyor. Biz ise bu yapının ortasında değil, sağ ayağındayız — yani kuzeyden bir oluk halinde sarkan soğuk havanın tam altındayız. Aşağıdaki karşılaştırma, aynı kalıbın iki şehre nasıl bambaşka bir hava getirdiğini özetliyor.
Haritayı okumak: 500 hPa ve omega
Meteorologların bu yapıyı gördüğü yer, yaklaşık 5,5 kilometre yükseklikteki 500 hPa haritalarıdır. Aşağıdaki haritada siyah eş yükselti........