Silahlar susuyor, veri ve algoritmalar konuşuyor! |
İsrail ordusu suikast düzenlediği üst düzey iran yetkililerinin yerini tahmin etmedi. Yerlerini istihbarat ile öğrendi. Bu savaşta bilginin ve verinin önemine en güncel örnektir. Elbette kimin ordusunda daha çok asker olduğu veya kimin daha güçlü teçhizat ile silahlara sahip olduğu savaşlarda hatta ülkeler arası güç dengelerinde etkili olmakta. Ancak şuan şahit olduğumuz üzere savaşlar cephelerde askerlerin mücadelesinden çok füzeler, İnsansız Hava Araçları ve hatta siber saldırılarla destekleniyor. Peki size füzelerin nereye atılacağına belirlemek için ileri düzey veri ve matematiğe ihtiyaç duyulduğunu söylesem ne düşünürdünüz? İşte bu modern dünyanın yeni cephesidir. Veriye duyulan önem gelişen teknolojiler ile gün geçtikçe artmakta. Uydu görüntülerini analiz etmek ve düşman hareketlerini tahmin etmek milletlere mücadeleler kazandırabilir. Bu yazımda verinin ülkeler için stratejik önemini incelemenin yanında dünyadaki teknolojik gerilimlere ve yapay zekanın askeri etkilerine de değineceğim. Umarım ki bu yazıyı okuduktan sonra savaş kelimesini duyunca artık aklınızda yalnızca silahlar ve süngüler değil aynı zamanda bilgisayarlar ve teknolojik araştırmalar da gelecek.
Günümüzde zamanında teknolojik gelişmeler ile güç gösterisi yapılan soğuk savaşın minimal bir örneğini görmek mümkün diyebilirim. Ülkeler özellikle yapay zeka alanına yapılan yatırımlar ve girişimlerde birbiri ile yüksek tempolu bir yarış halinde. Bu yarışın en büyük örneklerinden biri ise ekran kartlarıdır(GPU). Farkında değilsiniz ama yapay zeka modellerini eğitmek için aynı anda milyonlarcasının kullanıldığı ekran kartları sizi fakirleştiriyor. Evet gerçekten de adeta cebinizden para çalıyor. Uluslararası Enerji Ajansına göre bu kullanım dünyanın elektrik tüketiminin %1-1.5’ını kapsıyor ve bu oranın artması öngörülüyor. Küresel pazardaki en saygın ekran kartı üreticisi şirket NVIDIA Amerika’nın en değerli 500 şirketinin borsası olan S&P500’ün %7.1’ini oluşturuyor. Onlar kazanırken siz elektriğe, yeni bilgisayarınıza ve daha birçok hizmete daha fazla ücret ödemek zorunda kalıyorsunuz. Peki bu 21. yüzyıl dengelerini nasıl etkiliyor. Amerika ve Çin gibi devletler bu veri merkezleri ile şirketleri bünyesinde barındırmak için adeta tüm kartlarını oynuyor. Amerika getirdiği ihracat kısıtlamaları ile Çin ve birçok ülkeyi teknolojik yarışda yavaşlatmak, lider olmak istiyor. Böylelikle veri ve yapay zeka, güç ile küresel kontrolün kimde olduğunu belirleyen faktörlerden biri oluyor. Yakın zamanda günlük hayatımızda ismini daha çok duyacağımızı düşündüğüm çipler uluslararası gerilimin artmasındaki en büyük etkenlerden biridir. Amerika, Çin, Hollanda, Tayvan ve Japonya başta olmak üzere birçok ülke çiplere ihracat kısıtlaması getirmekle yetinmeyip çip üretiminde kullanılan hammadde ve makinelere dahi ihracat kısıtlaması getiriyor. Çin başkanı Xi Jinping yapay zekanın yakın gelecekte ülkelerin askeri ve ekonomik gücünde oldukça belirleyici olacağını konuşmalarında belirtmiştir. Anlayacağınız teknolojik gelişmelerde başı çeken ülkeler ekonomisini geliştirmekle kalmayacak aynı zamanda modern dünyaya yön verecek.
Orduların Arkasında Yapay Zeka
Veri elde etme, veri analizi veya yapay zeka hepsi artık savaşların kaderini belirleyecek güçler. Ukrayna ile Rusya arasındaki savaş bunu görmeye başlamamıza neden olmuştur. Palantir Technologies Ukrayna’nın askeri kararlarının hız kazanmasını ve stratejik olarak desteklenmesine olanak sağladı. Uydu ve Drone görüntüleri otomasyonlar ile analiz edildi böylece düşman konumları hızlı ve yüksek doğruluk oranlarıyla tespit edildi. SpaceX’in geliştirdiği Starlink ise Ukrayna vatandaşlarının ve ordusunun iletişiminin kesilmemesinde büyük önem taşıyan bir teknolojik gelişmedir. Bugün haberlerde sıkça gördüğümüz füzelerin ve hava savunma sistemlerini bir kısmı yapay zeka ile desteklenmektedir. Bu sayede hedefler saniyeler içinde tespit edilebilmekte ve ani karar alımı güçlenmekte. Daha çok filmlerde gördüğünüz savaşın takip edildiği dev ekranlar ise savaşların yeni dijital boyutudur. Büyük verinin analizi ve anlık işlenmesi sayesinde komutanlar savaş meydanını uzaktan takip edebilmektedir. Artık bağırarak verilen emirler ve süngülerle koşan askerler yerine yapay zeka ile yönetilen İHA’ların ve uçakların savaştığını görmeyi bekleyebiliriz. Modern savaşların bir diğer boyutu ise sibersaldırılardır. Devlet eliyle desteklenen hacker grupları elinde ne kadar veri bulundurursa o kadar güçlüdürler. Örneğin 2000’lerin başında hala devam eden İran’ın nükleer silahı bulunup bulunmadığı tartışması gündemdeydi. israil ve ABD ise bu ihtimalden oldukça rahatsızdı ve eylem aldı. Stuxnet 2010 yılında İran’ın nükleer santrallerine zarar vermek amacıyla tasarlanmış bir solucan yazılım virüsüdür. Bu virüs hakkında birçok komplo teorisi hatta bir belgesel filmi dahi bulunmaktadır. Sanal ortamdaki saldırılar makinelere erişim sağlayarak yalnızca dijital değil fiziksel hasarlara da yol açabilir. Belki de İsrail-ABD-İran geriliminde görebiliriz ki yapay zeka ile desteklenen şifre kırma sistemleri ile İHAların kontrolü düşman tarafından ele geçirilebilir, kendilerini imha etmeleri sağlanabilir. Yapay zeka ve veri biliminin gelişmesi insanı heyecanlandırırken aynı zamanda insan faktörünün azaldığı karanlık savaşlara da yol açıyor olabilir. Yapay zeka destekli hedefleme sistemli Bayraktar TB2, ABD’nin otonom deniz aracı Sea Hunter ve DARPA AlphaDogfight Trials adlı deneylerde yapay zekânın F‑16’yı pilotlardan daha iyi kullandığının belirlenmesi, insanın savaşlarda giderek daha az öneme sahip olduğunu göstermektedir.
Sonuç olarak veri ve yapay zekanın gelişmesi devletlere stratejik avantaj sağlamakta. İnsan askerlerin eğitimi ve karar almasını desteklemenin yanında tek başına hızlı ve etkili kararlar alan teknolojiler de dünyanın gidişatını değiştiriyor. Milletler bu dijital çağın yeni cephesi olan veri savaşında geriye düşmemek için yatırımlar yapıyor her hafta yeni projeler geliştiriyor. Peki veri analizi ile desteklenen daha güçlü silahlar savaşların caydırıcılığını arttırıp barışı mı sağlayacak yoksa daha hızlı ve yüksek kayıp oranlarına sahip çatışmalar mı doğacak? Bu sorunun cevabını yalnızca zaman gösterecek. Ancak unutmayın ki yapay zeka tamamen masum değildir beraberinde zararlı kişilere güç ve dünyaya etik tartışmalar da getirecektir.