We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Yok edilen bir Cumhuriyet eseri Türk Hava Kurumu

174 842 560
02.08.2021

Atatürk'ün emriyle Türkiye'de milli havacılık sanayisi kurmak, askeri, sivil, sportif, turistik havacılığın gelişmesini sağlamak, havacı personel yetiştirmek amacıyla 16 Şubat 1925'te -dünyadaki ilk sivil havacılık kuruluşlarından biri- Türk Hava Kurumu kuruldu…

Birkaç gündür ülkemizin en güzel köşeleri cayır cayır yanıyor. “Yangın söndürme uçaklarımız nerede?” diye sorunca sadece 3 söndürme uçağımız olduğunu öğreniyoruz. Oysa bir zamanlar THK'da yangın söndürme uçaklarımız vardı. Şimdi yok! Çünkü Sümerbank, Etibank, TEKEL, TÜPRAŞ gibi Cumhuriyet kurumlarını yok edenler THK'yı da yok ettiler.

İşte bugün, başına kayyum atanan, mülkleri haraç mezat satılan, pilotları işten çıkarılan, yangın söndürme uçakları çürümeye terk edilerek yok edilen bir Cumhuriyet kurumunun, THK'nın kuruluşunu ve ilk çalışmalarını anlatacağım.

Türk Tayyare Cemiyeti ve Türk Hava Kurumu'nun amblemleri.

THK'NIN KURULUŞU (1925)

Atatürk, cumhuriyetin ilanından iki yıl kadar sonra Bolu milletvekili Cevat Abbas (Gürer)'e şöyle bir talimat verdi: “Havacılık askeri bakımdan olağanüstü önemli, Avrupa, Amerika havacılığı ayrıca bir spor konusu olarak görmeye başladı, iyi düşünün. Biz de geç kalmayalım, bilgili, yürekli, kanatlı bir gençlik yetiştirelim. Hayalini geniş tut. Uçak yapmayı bile düşün. Cemiyeti kur ve bana çalışmaya başladığınızı bildir.”

Atatürk'ün bu emriyle Türkiye'de milli havacılık sanayisi kurmak, askeri, sivil, sportif, turistik havacılığın gelişmesini sağlamak, havacı personel yetiştirmek amacıyla 16 Şubat 1925'te -dünyadaki ilk sivil havacılık kuruluşlarından biri- Türk Hava Kurumu (Türk Tayyare Cemiyeti) kuruldu. Atatürk'ün himayesinde İsmet İnönü'nün fahri başkanlığında kurulan cemiyetin kurucu başkanı Atatürk'ün yaverlerinden Cevat Abbas Gürer, ikinci başkan da Atatürk'ün yakınlarından Ahmet Fuat Bulca idi. THK'nın kuruluş tüzüğünü ve kuruluş amaçlarını da bizzat Atatürk belirlemişti. Pilot Vecihi (Hürkuş) de cemiyetin kurucu üyelerinden biriydi.

Sabiha Gökçen'e kulak verelim: “Bir yandan askeri havacılık çalışmaları, bir yandan da Türk Tayyare Cemiyeti çatısı altında sivil havacılık çalışmaları yapılıyordu. Vakit buldukça Gazi Paşa da Türk Tayyare Cemiyeti'ne giderek faaliyetler hakkında bilgi alıyordu… ‘İstikbal Göklerdedir' diyor, bunun heyecanını bütün bir ulusa aşılıyor, çalışmalar hakkında sıkça bilgiler veriyordu… Tayyare fabrikaları kurmalıydık. Kendi uçağımızı kendimiz yapmalı, günün birinde ele güne muhtaç hale gelmemeliydik…” (Gökçen, s. 64,65)

Atatürk, Türkiye'de milli uçak sanayi kurmak ve havacılığın gelişimini sağlamak için THK'yı kurdu.

THK'nın kuruluş yıllarındaki gelir kaynakları halkın bağışları dışında 21 kalemden oluşuyordu: Tayyare piyangosu, fitre, zekât ve kurban derisi gelirleri, el ve duvar ilanları imtiyazı, her sigara paketindeki bir sigara, Uşak Şeker Fabrikası'nın ilk ürünü, Bakanlar Kurulu kararıyla sağlanan gelir ve haklar, üye aidatları, yardım pulu, bütçe yardımları, kira gelirleri, iştirak gelirleri, faiz gelirleri, makara ve iplik fabrikası tesis hakkı, askeri terhis çizelgelerinin bastırılması ve ücret karşılığı satılması, Ödemiş'te Küre ve Bağcılar köylerindeki cıva madeninin işletilmesi, Bulgaristan'dan kışlamak için Trakya'ya gelecek koyun-keçi sahiplerine verilecek kefaletnamelerin telif hakları, bazı ürünlerin ihraç işlemlerinin yüzde biri.

Ayrıca yapılan kanuni düzenlemelerle THK'ya pek çok konuda kolaylık sağlandı. Örneğin, Donanma Cemiyeti, varlıklarıyla THK'ya devredildi, THK posta ücretlerinden muaf tutuldu, THK etkinliklerinden vergi alınmadı, eğlence mekânlarından, plaklardan, evlenme ve noter işlemlerinden elde edilen gelirler ve piyango gelirleri THK'ya bırakıldı. Ayrıca Atatürk de “Nutuk” adlı eserinin telif gelirini THK'ya bıraktı.

THK, bu temel gelir kaynaklarının yanında halk desteğine de başvurdu. Adeta bir “uçak seferberliği” ilan etti. Uçak almak için yardım ve bağış kampanyaları başlattı. Öncelikle Atatürk, 10 bin lira bağışla kampanyaya destek verdi. Nuri Demirağ'ın kardeşi Naci Demirağ 120 bin........

© Sözcü


Get it on Google Play