We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Türbeleri kutsamak!

207 290 133
10.05.2021

Geçtiğimiz hafta boyunca İBB Başkanı Ekrem İmamoğlu'na geçen yıl Fatih Sultan Mehmet Türbesi'ne girerken ellerini arkadan bağladığı gerekçesiyle açılan soruşturmayı konuştuk. İşte bugün Ekrem İmamoğlu'na açılan bu tuhaf türbe soruşturması vesilesiyle türbelerden, türbelerin kutsallaştırılmasından, türbelerin kapatılmasından ve yeniden açılmasından söz edeceğim.

İSLAM KÜLTÜRÜNDE TÜRBE

İslam coğrafyasında tanınmış şahsiyetlerin mezar anıtlarına” türbe adı verilir. Bu anıtlar, türbeden başka “kümbet, makam, meşhed, buk'a, darih, kubbe, ravza” gibi adlarla da anılır. Peki, türbe, İslam'ın ruhuna ne kadar uygundur? İslam Ansiklopedisi'ndeki ifadeyle “En makbul mezarı ‘en çabuk kaybolan' diye tanımlayan İslamiyet'te zengin bir mezar mimarisinin gelişmesi şüphesiz çok şaşırtıcıdır.” İslam dünyasında ilk 250 yıllık sürede -Kubbetü's Suleybiyye gibi bir yapının varlığına rağmen- mezar mimarisi İslam'ın öngördüğü biçimde gelişmişti. İlk dönemlerde İslam coğrafyasında görkemli mezarlar, türbeler yoktu. İlk olarak Abbasi halifelerinden Müntasır-Billah için Rum asıllı annesi tarafından Samarra'da Kubbetü's Suleybiyye inşa ettirildi. Sekizgen planlı bir dehlizle kuşatılmış kubbeli kare bir mekândan oluşan Kubbetü's Suleybiyye, İslam mimarlığının ilk mezar yapısı olarak kabul ediliyor. Böylece İslam dünyasında Abbbasilerden itibaren ölen İslam büyüklerine “türbeler” yapılmaya başlanıyor. Türbe geleneği, Abbasilerden Memlüklere, Büyük Selçuklulardan Anadolu Selçuklulara, beyliklerden Osmanlılara geçerek süreklilik kazanıyor. (1)

Türbelere zamanla “dinsel”, “mistik” bir anlam yükleniyor; türbelerin “iyileştirici”, tedavi edici”, “şifa kaynağı” olduğu şeklinde “türbe hurafeleri” ortaya çıkıyor. 19. yüzyıla gelindiğinde kimi Osmanlı aydınları türbeleri “hurafe” olarak görmeye başlıyorlar. Örneğin, Şemsettin Günaltay, 1916 tarihli “Hurafattan Hakikate” adlı eserinde, özetle türbelerin “hurafe yuvası” haline geldiğini anlatıyor. (2)

2009'da yapılan bir araştırmada bile halk arasında türbelerin sadece İslam büyüklerinin mezarları olarak değil, aynı zamanda “çeşitli problemlere çare bulunan, şifa veren yerler” olduğuna inanıldığı görülüyor. (3)

Türbelere dinsel bir anlam yüklenip türbelerin kutsanmasını eleştiren isimlerden biri de istiklal şairimiz Mehmet Akif'dir. Örneğin, Akif, bir yazısında, İstanbul'da karşılaştığı bir evliya türbesinden şöyle söz ediyor:

Üç gün önce Bayezit'ten Fatih'e doğru gidiyorum. (…) Kendimi bir tarafa atıp (arabalardan) kurtulmak istedim. Göğsüm Osman Baba Türbesi'nin parmaklıklarına çarptı. Fena halde canım yandı. O acının tesiriyle ‘Yol ortasında da mezar olur mu? Bu ne maskaralık!' demiş bulundum. Vay efendim, derhal sağdan soldan itiraz sesleri yükselmeye başladı. Garibi neresi! İşin içine yine şeriat bahsi karıştırdık…

Zavallı şeriat! Kimlerin elinde, hem de ne gibi işlere alet olduğunu biliyor musun? Allah aşkına olsun, biz daha ne zamana kadar şeriatı üzerimize çökmüş bir kâbus, karışımıza çıkmış bir umacı tahayyül edeceğiz? Dünyanın en kalabalık bir caddesinin ortasında bir ölü yatmış, gelip geçen dirilerin hayatı üzerinde adeta tasarruf ediyor! ‘Yahu, şu mezarı kaldıralım!' desen derhal kıyametler kopuyor, ‘Şeriatın müsaadesi yoktur, ne yapıyorsun? deniliyor. (…) Hâlâ bir emri hayra teşebbüs edeceğimiz zaman ‘Sakın şeriat buna mani olmasın!' demek istiyoruz.

Tarihi değeri olan türbe ve mimari binaların korunması için görevlendirilecek bekçilere ait kadroyu tasdik eden Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal imzalı kararname. (2 Ağustos 1931) BCA, 030-18-01-02-22-56-20.

İyi ama Osman Baba'yı kaldırmak için ne yapmalı? Pek kolay! Evvela parmaklığı, sonra taşları kaldırılır, daha sonra başındaki ağaçlar kestirilir. Bu işler bitince zemini düzeltilip bırakılır. Vakıa aklen böyle… Hayır, efendim şer'an da böyle.” (4)

Görüldüğü gibi Akif, Osman Baba Türbesi'ne “yol ortasındaki mezar”, bu mezarın yol ortasında olmasına “maskaralık” ve mezarda yatandan da “Dirilerin hayatı üzerinde tasarruf eden bir ölü” diye söz ediyor. Buna itiraz edenlerin kendilerine........

© Sözcü


Get it on Google Play