We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

Atatürk’ün manifestosu Amasya Genelgesi

163 383 137
21.06.2021

Bundan tam 102 yıl önce, 21/22 Haziran 1919 gecesi, 9. Ordu (3. Ordu) Müfettişi Mustafa Kemal Paşa, asker-sivil birkaç arkadaşıyla birlikte Amasya Genelgesi'ni yayınladı. “Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır” diyen Amasya Genelgesi gerçek anlamda bir manifestoydu. Türk tarihinde yüzyıllar sonra ilk kez, halife padişahın adını bile anmadan, doğrudan doğruya millete sesleniliyor; milletin, –sarayın sultanın ağzına bakmadan– kendi kaderini kendi eline alması isteniyordu. Amasya Genelgesi'ne göre milletin bağımsızlığını, halife padişah değil, milletin azim ve kararı kurtaracaktı.

İSTANBUL'DAKİ DİRENİŞ HAZIRLIKLARI

Osmanlı, 30 Ekim 1918 tarihli Mondros Ateşkes Antlaşması'yla I. Dünya Savaşı'ndan çekildi. İşgaller başladı. 13 Kasım 1918'de İstanbul fiilen işgal edilirken Yıldırım Orduları Komutanı Mustafa Kemal Paşa da Adana'dan İstanbul'a geldi. Mustafa Kemal, işgal İstanbul'unda 6 ay boyunca Şişli'deki evinde Ali Fuat (Cebesoy), Refet (Bele), Rauf (Orbay), Kazım Karabekir, İsmet (İnönü) gibi komutan arkadaşlarıyla görüştü. Bu gizli görüşmeler sonunda Anadolu'da bir “milli direniş” başlatılmasına karar verildi. Bir kurtuluş ekibi oluştu. Mustafa Kemal'in planına göre komutanlar bir şekilde Anadolu'ya geçecekler, bir taraftan Mondros'un uygulanmasını mümkün olduğunca yavaşlatacaklar, diğer taraftan komuta ettikleri orduları ve halkı direnişe hazırlayacaklardı.

Önce Şubat/Mart 1919'da Ali Fuat (Cebesoy) sırayla Konya'da/Ankara'da 20. Kolordu'nun başına, sonra Nisan 1919'da Kazım Karabekir Erzurum'daki 15. Kolordu'nun başına, sonra da Mayıs 1919'da Mustafa Kemal, yanında Refet (Bele) ile birlikte, 9 Ordu (3. Ordu) müfettişi olarak Samsun'a geçti. Mayıs sonunda Rauf (Orbay) da Ankara'ya geçecekti.

Kurtuluş ekibinin ilk buluşma yeri Mustafa Kemal'in İstanbul Şişli'deki eviydi, ikinci buluşma yeri Amasya'da Saraydüzü Kışlası olacaktı.

Rauf (Orbay), Mustafa Kemal (Atatürk), Ali Fuat (Cebesoy). Yıl 1919.

18 Haziran 1919'da Mustafa Kemal Paşa, Amasya'dan Edirne'deki Kolordu Komutanı Cafer Tayyar (Eğilmez)'e bir telgraf gönderdi: “Milletin geleceğinin, tutsak ve aciz hükümete teslim edilemeyeceğini” belirterek Anadolu ve Rumeli'deki milli teşkilatları birleştirip bir merkezden yönetmek üzere Sivas'ta genel bir “milli kongre” toplamak istediğini bildirdi.

İşte Mustafa Kemal'in 18 Haziran 1919'da Cafer Tayyar (Eğilmez)'e gönderdiği telgraftaki bu düşünceler, 19-21 Haziran 1919'da, Mustafa Kemal, Ali Fuat (Cebesoy), Rauf (Orbay) arasında Amasya'da görüşülerek biraz daha genişletildi. Böylece Amasya Genelgesi ortaya çıktı. Ali Fuat (Cebesoy), bu gerçeği, “Mustafa Kemal Paşa'nın hazırlamış olduğu kısa bir muhtıranın kararlarımızı formüle etmek bakımından bize bir hayli yardımı dokunmuştu” diyerek ifade ediyor. Atatürk de Nutuk'ta, Amasya Genelgesi'nin, “21/22 Haziran 1919 gecesi karanlık bir odada alınmış, korkunç ve gizemli yeni bir karar olmadığını”, bu genelgenin “dört gün önce Trakya'ya bildirmiş olduğu bir kararın Anadolu'ya da genelge ile bildirilmesinden ibaret olduğunu” belirtiyor.

15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir, Erzurum'dan ayrılmak istemediği için Amasya görüşmesine katılamadı. Ancak alınan kararlar kendisiyle paylaşılıp görüşü alındı. Karabekir, Sivas Kongresi'nden önce Doğu illeri adına Erzurum'da bir kongrenin toplanması ve Mustafa Kemal ile Rauf (Orbay)'ın da buna katılmalarının gerekli olduğunu savundu. Amasya Genelgesi'nin 2. maddesi bu doğrultuda düzenlendi. Konya'daki 2. Ordu Müfettişi Mersinli Cemal Paşa ise alınan kararların tümüne katıldığını bildirecekti.

Mustafa Kemal'in; Amasya'da, 21/22 Haziran1919 gecesi emir subayı Cevat Abbas'a bizzat not ettirdiği Amasya Genelgesi'nin belli başlı maddeleri şöyle.

1. Vatanın bütünlüğü milletin bağımsızlığı tehlikededir. İstanbul'daki hükümet üzerine aldığı sorumluluğun gereklerini yerine getirememekte, bu durum milletimizi yok olmuş gibi göstermektedir. Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. Milletin durumunu ve davranışını göz önünde tutmak ve haklarını dile getirip bütün dünyaya duyurmak için her türlü etki ve denetimden uzak milli bir kurulun varlığı gereklidir. Anadolu'nun en güvenli yeri olan Sivas'ta biran önce milli bir kongrenin toplanması kararlaştırılmıştır. Bunun için bütün illerin her sancağından halkın güvenini kazanmış 3 delegenin........

© Sözcü


Get it on Google Play