We use cookies to provide some features and experiences in QOSHE

More information  .  Close
Aa Aa Aa
- A +

“Atatürk Etkisinden Taliban Karanlığına” AFGANİSTAN

319 713 383
16.08.2021

Türkiye'nin Afganistan'a hiçbir borcu olmadığı gibi, geçmişte modernleşmeye çalışan Afganistan'la kurulan ilişkilerin de bugün Taliban etkisindeki Afganistan'la kurulacak ilişkilerle hiçbir ilgisi yoktur.

İktidar, güncel siyasetini tarihle meşrulaştırmaya çalışıyor. Son olarak Türkiye'ye yönelik düzensiz ve kontrolsüz Afgan göçünü tarihle meşrulaştırmak için “Kurtuluş Savaşı'nda Afganistan bize yardım etmişti!” dediler.

İşte bugün, düzensiz ve kontrolsüz Afgan göçünü tarihle meşrulaştırmaya çalışanlara tarihi gerçekleri hatırlatacağım: Kurtuluş Savaşı'ndaki Türk-Afgan dostluğunun nasıl kurulduğunu, kimin, kime yardım ettiğini, Afganistan'ın Atatürk'ü nasıl rol model aldığını, Atatürk Türkiye'sinin Afganistan'ın modernleşmesine verdiği desteği anlatacağım.

BAĞIMSIZ AFGANİSTAN

Afganistan, 1880'den beri İngiliz kontrolü altındaydı. 1914'te Afganistan Emiri Habibullah Han İngilizlerden bağımsızlık istedi. İngilizler, I. Dünya Savaşı'nda tarafsız kaldıkları takdirde Afganistan'a bağımsızlık vereceklerini bildirdiler. Afganlar, Osmanlı halifesinin cihat ilanına katılmadılar; I. Dünya Savaşı'nda tarafsız kaldılar. Ancak İngilizler vaat ettikleri bağımsızlığı vermediler. Bu sırada Habibullah Han öldürüldü, yerine oğlu Emir Emanullah Han geçti. (1919).

Bağımsızlık yanlısı Emanullah Han, o sıradaki İngiliz-Rus rekabetinden yararlanarak Mayıs l919'da İngiltere'ye karşı Afgan Bağımsızlık Savaşı'nı başlattı. Ağustos l919'da İngiltere, Ravalpindi Anlaşması'yla Afganistan'ın bağımsızlığını tanıdı.

İlginç bir tesadüf eseri, Afgan Bağımsızlık Savaşı ile Türk Bağımsızlık Savaşı aynı yıl, hatta aynı ay; Mayıs 1919'da başladı.

Mustafa Kemal (Atatürk), 18 Ağustos 1920'de Afgan Emiri Emanullah Han'a bir mektup göndererek özetle “İngilizlere karşı birlikte mücadele edelim” dedi. (ATABE, C. 9, s. 207.)

1 Mart 1921'de “Türk-Afgan Dostluk ve İş Birliği Anlaşması” imzalandı. Anlaşma 21 Temmuz 1921'de TBMM'de onaylanıp yürürlüğe girdi. Türk-Afgan Antlaşması ile Ankara Hükümetini ilk tanıyan ülke Afganistan oldu. Türkiye de Rusya'dan sonra Afganistan'ı tanıyan ikinci ülke oldu. Anlaşmada, “Tüm Doğu uluslarının kurtuluş, bütünüyle özgürlük ve bağımsızlık hakkına sahip oldukları…” belirtiliyordu. Böylece ezilen, sömürülen mazlum milletlerin özgürlük ve bağımsızlık hakkına sahip oldukları ilk kez bir pozitif hukuk belgesinde yer aldı.

Çok geçmeden Afganistan ve Türkiye arasında karşılıklı elçilikler açıldı. 1921'de Afgan Elçisi Sultan Ahmet Han ilk yabancı elçi olarak Ankara'ya geldi. 10 Haziran 1921'de Ankara'da Afgan elçiliğine bayrak çekilme töreninde konuşan Atatürk, İslam dünyasının panislamizmden uzak biçimde, emperyalizme karşı bağımsızlık amacıyla bir araya geldiğini anlattı: “Her İslam hükümetinin, Afganistan gibi bağımsız ve hür olduğunu görmekle iftihar edeceğiz…” dedi. (ATABE, C.11, s.200)

Atatürk ertesi yıl, 1922'de, Medine savunmasının şanlı kahramanı Fahrettin (Türkkan) Paşa'yı Türk elçisi olarak Afganistan'a gönderdi.

1921 Türk-Afgan Antlaşması'nın 8. maddesi şöyleydi: “Türkiye Afganistan'a kültür alanında yardım etmeyi, öğretmen ve subay göndermeyi ve bu öğretmen ve subayların en az beş yıl görevde kalmasını ve bu sürenin sonunda, Afganistan isterse yeniden eğiticiler göndermeyi yükümlenir.”

Afganistan hükümetinin isteği üzerine Afganistan'da memleket hastanelerinde ve salgın hastalık mücadelesinde çalışmak isteyen 4 Türk doktora izin veren Atatürk imzalı kararname. (1938)

Atatürk, ilk olarak 1922 yazında Afganistan'a bir grup subay ve doktor gönderdi.

Genç Türkiye Cumhuriyeti, 1926'da Kabil'de açılan İhtiyatı Zabitan Mektebi'ne 5 subay daha gönderdi.

1927'de Beşinci Kolordu Komutanı Ferik Naci Eldeniz Paşa, Afganistan Hükümeti Harbiye Vezareti Müsteşarlığı'na getirildi. Ayrıca Afganistan Genelkurmayında görev almak üzere Kâzım Orbay Paşa'nın başkanlığında Alb. Hidayet, Alb. Nuri, Alb. Reşit, Alb. Cemil, Alb. Muharrem, Bnb. İzzet, Bnb. Halim, Yzb. Reşit, Yzb. Kazım beylerden oluşan askerî uzmanlar heyeti 21 Ekim 1928'de Afganistan'a gönderildi.

Emanullah Han'ın 1928'de yaptığı Türkiye ziyaretinde imzalanan yeni Türk-Afgan Antlaşması (1928) gereği Afganistan'a aynı yıl içinde önemli bir Türk askerî heyeti daha gönderildi.

1937'de........

© Sözcü


Get it on Google Play