Günümüz ekonomisinde sözleşmeler, bireyler ile şirketler, çalışanlar ile işverenler, tüketiciler ile platformlar arasındaki ilişkilerin temelini oluşturuyor. Kâğıt üzerinde tarafların özgür iradesiyle imzalanmış gibi görünen bu metinler, çoğu zaman gerçekte eşit koşullarda müzakere edilmiş anlaşmalar olmaktan uzak. Özellikle büyük şirketler, finansal kuruluşlar ve dijital platformlar karşısında bireylerin ve küçük işletmelerin pazarlık gücü ciddi biçimde sınırlı. İşte bu durum, “sözleşmelerde pazarlık gücü eşitsizliği” olarak adlandırılan ve modern ekonominin giderek derinleşen yapısal sorunlarından birini ortaya koyuyor.

Güç Dengesi Neden Bozuluyor?

Pazarlık gücü, tarafların bir sözleşmenin koşullarını kendi lehine şekillendirme kapasitesini ifade eder. Ancak bu kapasite; bilgiye erişim, ekonomik güç, alternatif seçeneklerin varlığı ve hukuki destek gibi unsurlarla doğrudan ilişkilidir. Büyük şirketler genellikle bu unsurların tamamına sahipken, bireyler ve küçük ölçekli işletmeler çoğu zaman dezavantajlı konumda kalır.

Örneğin bir bankadan kredi almak isteyen bir tüketicinin, sözleşme maddeleri üzerinde pazarlık yapabilme imkânı neredeyse yoktur. “Ya kabul et ya vazgeç” anlayışıyla sunulan standart sözleşmeler, taraflar arasında görünmez bir güç asimetrisi yaratır. Benzer şekilde dijital platformlarda kullanıcıların karşısına çıkan uzun ve karmaşık hizmet sözleşmeleri, çoğu zaman okunmadan kabul edilir. Çünkü kullanıcı açısından hizmetten tamamen vazgeçmek, sözleşmenin ağır koşullarını kabullenmekten daha maliyetli olabilir.

Standart Sözleşmeler ve Dayatma Riski

Son yıllarda standart sözleşmelerin yaygınlaşması, pazarlık gücü eşitsizliğini daha da belirgin hale getirdi. Standart sözleşmeler, işlem maliyetlerini düşürmesi ve hukuki belirlilik sağlaması açısından şirketler için cazip. Ancak bu pratik, karşı tarafın sözleşme koşullarını etkileme imkanını neredeyse tamamen ortadan kaldırıyor.

İş dünyasında bu durum, özellikle........

© Sonsöz