(Akademik Milli Dram Teatrının yeni tamaşası haqqında düşüncələr)

Xislətin radiusu və ədəbiyyat.

İnsan yaradılışın ali varlığı olmaqla bərabər həm də mürəkkəb xisləti, gizli və

görünən cizgiləri ilə anlaşılmaz və qəlizdir. Bu qəlizlik, heç şübhəsiz bitib-

tükənməyən mövzulara zəngin çalar qatır.

Dünya ədəbiyyatının, dramaturgiyasının, habelə Azərbaycan əsərlərinin

mayasını insan xarakterinin rəngarəngliyi, xislət çeşidi konteksində Xeyir və Şər

mövzusu təşkil edib. Mövzunun önəmli bəndi, ilk abzasda, qara kursivdə verilən

komponenti insan və pul xəttidir.

Yazıçı – dramaturq Hüseynbala Mirələmovun indiyədək oxuduğum bütün

əsərlərində, habelə səhnə versiyasına baxdığım pyeslərində bir səmimiyyət

hakimdir, vətənpərvərlik xətti qabarıqdır. Qarabağ mövzusu, yurd dərdi yazıçıdan

“Vəsiyyət” komediyası “Axirətdən gələn zəng” pyesinin rejissor versiyasıdır.

İnsanlığa utanc gətirən bir hadisənin ipucunda, insan və pul araşdırmasında “insan

çiy süd əmib”, “qarın qardaşdan irəlidir” teoremi aksioma qələbəsinin təntənəsini

yaşayır. Mövzu ümumbəşəri yük daşıyır. El arasında məsəl var: bir kəsi sınaqdan

çıxarmaq istəyirsənsə, ona ya vəzifə ver, ya da pul. Az keçməz, iç üzü özünü

göstərər, “mən buyam” deyib diş ağardar. Hüseynbala Mirələmov sanki bu məsəli

sloqan seçərək pyesinin ekspozisiyasında sınaq laboratoriyası qurur və bir

milyarderin qəfil təklifi ilə onun qohumlarını imtahana çəkir. Təəssüf ki,

yoxlamanın nəticələri biabırçı koordinatda yer alır, Dövran Əminbəylinin

ümidlərini, qohum-qardaş sevgisini fiaskoya uğradır.

Yeri gəlmişkən, elə baş qəhrəmanın adı və soyadı ictimai-siyasi, fəlsəfi yükün

rəmzidir. Pula pul deməyən, milyardlar sahibi, istədiyi hər şeyi əldə edən – bu

qadın ürəyi olsa belə-zamanın, gərdişin analoqudur. Habelə, yeddi arxa dönəminə,

ata-babasına bütünlüklə arxayındır, əmindir – Əminbəyli. Və elə Dövran özünün

zaman sinonimi anlayışında ətrafdakıları bir-bir xəlbirindən keçirir.

Lirik-psixoloji komediyada hər obrazın daxili strukturu, dil xüsusiyyəti, davranış

manerası, həyata baxışı mükəmməl işlənib.

Əməkdar artist, Sumqayıt Dövlət Dram Teatrının baş rejissoru Firudin

Məhərrəmovun Akademik Milli Dram Teatrında ilk quruluşu deyil, hər dəfə də

müxtəlif dövrlərin mədəni-ictimai mühitinə, müxtəlif mövzulara müraciət etsə də,

nəticə yalnız bir kateqoriyanı təmsil edir: mükəmməl traktovka.

Firudin mövzu ilə tanış olan kimi çox götür-qoy etməyib, baxıb görüb ki, bu cür

pulgir, qansız insanlar sallaşır əsərin səhifələrindən. Yığıb-yığışdırıb onları, mən

sizin başınıza bir oyun açım ki, adam arasına çıxa bilməyəsiniz, - deyib – daha

doğrusu, Akademik Teatrın səhnəsinə çıxar-çıxmaz tamaşaçı sizi bir hoydu-

hoyduya götürsün, siz də baxın. Beləliklə, rejissor qollarını çırmaladıqdan sonra

komediya dönüb olub qara kamediya. Oyun nə oyun ?! İllah da ki, Firudinə məxsus

daxili rejissor plastikası, musiqi duyumu ola.

Rejissor Akdemik Milli Dram Teatrının hər cür texniki imkanlara malik səhnəsinin

fırlanmasına, dekorasiyaların bölünməsinə, filana ehtiyac duymayıb. Xalq rəssamı,

Dövlət mükafatı laureatı Nazim Bəykişiyevin istedadı və təcrübəsi birbaşa rejissor

traktovkasına xidmət edib. Bütün hadisələr göz önündə, bir məkanda baş verir.

Tamaşaya sonacan baxdıqdan sonra quruluş yetkilişinin teniki parametrlərdən

istifadədən imtina səbəbi bəlli olur. Dövranın evində, dövranın zamanın gərdişində

vaxtın tələsini qurub. Bütün obrazlar qaçaraq gəlirlər, ali dəyərlərdən danışırlar,

qardaş, bacı məhəbbətindən dəm vururlar, Quran kəlamlarını əldə dəstəvüz

edirlər, Dövranı olmazın tərif və alqış tüpürcəyində isladırlar, amma, sən demə,

tələnin qurulduğu tamah şumuna düşürlər. Şuma da ki, düşdün, işin bitdi,

ayaqların dalınca gəlməz. Çabala ki, çabala, tamaşçı doyunca gülsün, çəpik çalsın.

Dramaturqun təqdim etdiyi hər bir obrazın rəngini-ruhunu, zövqünü,

manerasını,........

© Sonsöz