2027 bütçesi tartışılırken |
Aslında ortada ciddi bir tartışma olduğundan değil. 2027 Bütçesi TBMM Bütçe Komisyonu’nda 27 Ekim Salı günü (bugün) resmen tartışılmaya başlanacak gerçi, ama bunun hiçbir anlamlı müzakere ve değişikliğe yol açmayacağını yılların uygulamasıyla biliyoruz. AKP döneminde bu daha da pekişti; özellikle de 2017 Anayasasından sonra bütçeyi Meclis’e sunan (ama fiziki varlığıyla Genel Kurul kürsüsünden sunmaya tenezzül etmeyen) yürütme kademesi bizzat Cumhurbaşkanı olduktan sonra… (Oysa, bunun öncesinde Bakanlar Kurulu Başkanı olarak bizzat Başbakan bütçe kanun tasarısını sunar ve muhalefetin eleştirilerine de aynı kürsüden yanıt verirdi; Erdoğan da bundan kaçınamazdı. Şimdi ise bütçe kanun teklifini atama bir yüksek memur sunmakta! Meclis’e ne kadar değer verildiği de gösterilmiş olmakta).
Anayasa 161/3’e göre bütçe kanun teklifi TBMM’ye malî yılbaşından (1 Ocak’tan) en az 75 gün önce sunulmak zorundadır; ki bu da en geç 17 Ekim’de sunulması anlamına gelir. Buna genelde uyulur. AKP döneminde değişen 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanunu ile Orta Vadeli Program (OVP) uygulaması başladığından beri bütçe teklifiyle ilgili kimi makro büyüklükler Eylül’ün ilk haftasında açıklanmaktadır. OVP, Meclis onayından geçmeyen bir yürütme belgesidir ve her yıl izleyen üç yılı programlamaktadır. Ama bu belge, TBMM’ye sunulacak bütçe kanun teklifinin temel büyüklüklerini yaklaşık 40 gün önceden haber vermektedir. Bunun, yasamanın bütçe hakkı bakımından da sorgulanması gerekir. (Gerçi bu yıl, değerli meslektaşım Prof. Aziz Konukman’ın dikkati sayesinde OVP ile bütçe kanun teklifi arasında ilk kez küçük bir fark olduğu erkenden fark edilebilmiş, bütçe harcama büyüklüğünün ve dolayısıyla bütçe açığının OVP’ye göre 3,1 milyar TL daha fazla olduğu kayda geçirilmiştir).
Bu arada bizler gene 2027 yılı bütçe tahminleri üzerinden konuşacağız ama kesin bütçe verileri -ki bunlar 2025 için kesinleşti- ne Meclis’in ne de toplumun gündeminde olacak. Zaten yürütmenin istediği de bu: Tahminler ile gerçekleşmeler arasında bağlantılar kurulamasın. Bütçeler gerçek anlamda denetlenemesin. Bu nedenle de Meclis’te ayrı bir Bütçe Kesin Hesap Komisyonu kurulmasını istemez. Meclis usulen 2025 kesin hesaplarına da bakacak, ama bunlar görünmez kılınacak ve şimşek hızıyla geçiştirilecek. Bir bakıma Sayıştay denetimi ve TBMM’ye sunulan Genel Uygunluk Bildirimi de büyük ölçüde boşa düşmüş olacak. (AKP’nin dumura uğrattığı kurumlar arasında Sayıştay da olduğu için esasen orası da çok güvenilir değil).
İşin doğrusu geçmiş yıllardan farklı bir şey anlatmıyor. Üzerinde epey yazıldı çizildi. Özetin özeti, hep sermayeye yontan bir bütçe teklifi var gene karşımızda. Başka deyişle, sermayenin kamu gelirlerinin finansmanına vergi katkısı çok düşük kalmaya devam ederken, bütçe harcamalarından aslan payını da almaya devam edecek. Resmi verilerin söylediği gibi: Vergi harcamalarının (yani tahsil edilmeyen vergi ayrıcalıklarının) miktarı 2027’de 4,9 trilyon TL’ye çıkarken, aynı yılda sermayeye ödenecek faiz giderleri tahmini, 2026’ya kıyasla yüzde 40,7 artışla, 3 trilyon 975 milyar TL’ye zıplıyor. Yani genel bütçe vergi gelirlerinin yüzde 24,6’sı kadarını daha baştan tahsil etmeyeceğinizin taahhüdünü veriyorsunuz bütçeyle. Bunun küçük bir bölümü asgari ücretin vergi dışı kalması gibi ücret gelirleri lehine, ama dörtte üçünden fazlası sermaye lehine.
Bütçe harcamalarının yüzde 14,6’sı daha baştan faize tahsis edilmiş oluyor. 2027 tahmininde faizlerin Genel Bütçe Vergi Gelirlerine oranı ise yüzde 20. Gerçekleşme ne olur bilinmez. Ama şu haliyle bile, toplanan her 100 birimlik verginin 20 birimi peşinen faiz ödemelerine ayrılmış oluyor. Kısacası, vergilerin yüzde 24,6’sını toplamaktan imtina et, topladıklarının yüzde 20’sini de faiz giderlerine transfer et. Nitekim Kurumlar Vergisi’nden (KV) 2027’de 2,2 trilyon TL gelir bekleniyor ama KV istisna ve muafiyetlerinin toplamı 1,1 trilyon TL tutmakta. Oran burada yüzde 50’yi buluyor. Başka deyişle 3,3 trilyon TL KV tahsil........