Bölüşüm şoku ve toplumsal bunalım: Bir güncelleme |
2015 sonrası Türkiye’sinde gelir dağılımını bir bölüşüm şoku olarak değerlendirdik. Bu tespiti çeşitli yazılarda açıkladık; çözümledik.1
Tespitler genellikle 2016-2022’yi kapsayan yedi yıllık bir dönem için gözlenmekteydi. 2023 ve 2024 millî gelir (GSYİH) verileri yayımlandı. Sözü geçen eğilimin dokuz yıla taşınıp taşınmadığını, önceki bulguları da güncelleyerek inceleyelim.
Sınıflar-arası gelir dağılımını TÜİK’in gelir yöntemiyle hesaplanan cari fiyatlarla GSYH tablolarından hareket ederek izleyebiliriz. Bu tablolardaki GSYH tanımını hatırlatalım:
GSYH = Ücretler ücret dışı gelirler sermaye stokunun aşınması dolaylı vergiler.
Bu dört kalem içinde sabit sermaye aşınması (“amortisman”) doğrudan bir bölüşüm öğesi değildir. Sınıflar-arası bölüşümde net hasıla (“net millî gelir”) hareket noktası olmalı ve sabit sermayenin amortismanı dışlanmalıdır. Bu durumda aşağıdaki tanıma geçilir:
Net millî gelir = Ücretler ücret-dışı gelirler devlet
İkinci tanımda yer alan “devlet” kalemi, TÜİK tablolarında dolaylı vergiler ve sübvansiyonların toplamı olarak tanımlanmaktadır. Bunlar, harcama yöntemine göre GSYH tablolarında yer alan “devletin tüketim harcamaları” kaleminin aynı yıllarda ortalama ’ini oluşturmaktadır. Devlet’ten hanelere ve şirketlere akan bir net hasıla (gelir) öğesi olarak yorumlanabilir. Sınıfsal ayrıştırılması ayrıca hesaplanmalıdır.
“Ücret dışı gelirler”. GSYH toplamında net işletme artığı/karma gelir olarak adlandırılıyor. Bu kavram artık değerin ana kategorileri olan kâr, faiz ve kira gelirlerini, dolayısıyla sermayenin GSYH’dan payını içerir. Kendi hesabına çalışan köylü, profesyonel meslek sahipleri, esnaf/zanaatkâr katmanlarının (bir anlamda küçük burjuvazinin) gelirleri de “karma gelirler” içinde yer alır.
TÜİK bu kategoriyi brüt ve net olarak iki kalemde sunuyor. GSYH toplamında “net işletme artığı/karma gelir” kullanılıyor. Sermaye payını ayrıştırmak hedeflenmiş olabilir. Bu yazıda da “net” kategori, Artık (S) başlığı altında kullanıldı.
Aşağıdaki tablo 2016-2024 döneminde bu üç bölüşüm kategorisinin net millî gelirden paylarının seyrini (sütun 1-3)........