Lokomotif ve serçe |
“Sanat sanatçının alışkanlığıdır,” der Flannery O’Connor. Amerikan Güney edebiyatının önemli öykücülerinden O’Connor’ın Jacques Maritain’den devraldığı “sanat alışkanlığı” düşüncesi, aynı hareketi durmadan yinelemekten çok, dünyaya bakmanın, duyuları şeylerde mümkün olduğunca çok anlam bulacak biçimde eğitmenin bir yoludur.
Sanat sanatçının alışkanlığıdır dediğimizde siyaset de siyasetçinin alışkanlığıdır diyebilir miyiz?
Böyle söyleyince siyaset üzerine haksız, üstelik fazlasıyla genel bir yargıya varmış oluruz.
Siyaset de nüansı görmeyi, analitik ilişkiler kurmayı, bugünü geçmişiyle birlikte kavramayı gerektirir. Dünyayı değiştirme iddiasındaki siyaset için görüş hayati bir meseledir.
Soruyu başka türlü soralım.
Kör siyasetin alışkanlığı nedir?
Yanıt, aynı hareketi farklı sözlerle yinelemek olabilir. Baktığı yerde çıkarı için işlevsel olanı seçip gerisini görüş alanının dışında bırakmak da olabilir. Daha kötüsü şudur: Geçmişi bugünün ihtiyaçlarına göre düzenlemek. Başka zamanların insanlarını yaşadıkları tarihsel koşullardan çekip çıkararak bugünün kavramlarıyla konuşturmak. Geçmişi günün ihtiyacına göre yeniden kuran siyaset, sonunda kendi görüşünü de daraltır.
Çünkü geçmişin insanını yaşadığı zamandan çekip çıkardığımızda onu artık göremeyiz. Kendi zamanımızın sorularını onun yüzünde okumaya başlarız.
Kör siyasetin alışkanlıklarından biri de budur: Tarihe bakarken kendini görmek.
Tarihsel materyalist görüş bunun tersini talep eder. İnsanı zamanına geri vermeyi. Onu yaşadığı üretim ilişkilerinin, sınıf mücadelelerinin, düşünsel imkânların, mümkün olanla henüz mümkün olmayanın sınırlarına yerleştirmeyi. Tarihsel kişiliği sonradan başına gelenlerin içinden değil de önünde henüz kapanmamış yolların içinde görüp anlamayı.
İyi edebiyatın karaktere yaptığı da buna benziyor.
Bir karakteri bulunduğu yerden, yaptığı işten, bastığı topraktan, içinde yaşadığı düzenden çekip........