Kırık bir ayna ve kaybolan suret: Dindarlık ve iyilik üzerine bir yüzleşme |
Bazen bir cümle, sahibinin niyetinden bağımsız olarak, bir devrin şeceresini döker ortaya. Cumhurbaşkanı’nın oğlu Bilal Erdoğan’ın “Yeniden bu toplumda ‘Dindar olan insan iyidir’ yargısını güçlendirmek zorundayız” ifadesi, basit bir siyasi temenni olarak okunup geçilemez. Bu cümle, aslında derin bir yarılmanın, farkında olunsun ya da olunmasın, toplumsal bilinçaltına sızmış bir çöküşün itirafıdır.
Bu çıkışı yargılamak yerine kıymetli bulmak gerekir. Zira en koyu karanlıkta bile birinin “ışık sönüyor” demesi, gerçekliğe olan bağın henüz tamamen kopmadığını, vicdan kırıntılarının hala bir yerlerde titreştiğini gösterir. Bir sorunun varlığını kabul etmek, imkânsız görünse de çözümün ilk adımıdır. Fakat bu kabul, beraberinde çok ağır, çok sarsıcı soruları ve yüzleşmeleri de beraberinde getirmesi gerekir.
Her şeyden evvel, kaybettiğimizi itiraf ettiğimiz o yargının içini doldurmak, kavramların hakkını teslim etmek zorundayız. “Dindar insan iyidir” derken kastedilen ölçü nedir?
Şüphesiz burada kastedilen; kişilerin özel hayatındaki ibadet şevki, namazdaki huşusu yahut kıyafetindeki semboller değildir. Toplumun bir insana “iyi” hükmünü vermesi için onun gece kaç rekat namaz kıldığına değil, gündüz insan içine çıktığında, yani kamusal alana adım attığında etrafına ne yaydığına bakılır.
Mümin anlamında dindar; sadece Allah’a karşı vazifelerini yapan değil, Allah’ın kullarına karşı “emin” (güvenilir) olandır. Dindarın kamusal alanda görünen hali; korku, endişe ya da kibir değil; huzur, teminat ve selamettir.
İyilik dediğimiz şey, bir insanın başkası üzerindeki tasarrufunda gizlidir. Bir “dindar” yönetici, amir ya da esnaf; elindeki gücü ve imkânı kullanırken, karşısındakine “Benim hakkım onda zayi olmaz” duygusunu verebiliyorsa iyidir. Dindarın yürüyüşü, bakışı, ticareti ve siyaseti; muhatabında “ondan bana zarar gelmez” hissini uyandırmıyorsa, o dindarlık bireysel bir tatminden öteye geçemez.
Peygamber Efendimiz’in (s.a.v) “Müslüman, elinden ve dilinden diğer insanların emin olduğu kimsedir” tarifi, kamusal bir anayasadır. “Emin” olmak; bir makamda oturduğunda liyakati gözetmektir. “Emin” olmak; ihale masasında yetim hakkını, kendi çocuğunun rızkından aziz bilmektir. “Emin” olmak; trafikte, hastane sırasında, vergi dairesinde, mahkeme salonunda “başkalarının hakkına tecavüz etmeyeceğine” dair, toplumun bilinçaltına verilmiş sessiz bir sözdür.
Bugün, “Dindar insan iyidir” yargısının çöküşü; dindarların namazı, orucu terk etmesinden değil; dindarlığın bu “kamusal emniyet” vasfını yitirmesinden kaynaklanmaktadır. Dindarlık bir “kimlik” olarak parlatılırken, bir “ahlak” ve “karakter” olarak buharlaşmıştır. İnsanlar artık dindar birini gördüğünde “İşte güvenebileceğim bir liman” demek yerine uzak dursun diye düşünüp yüz çeviriyorsa ve hatta “Acaba gücü yetse beni ezer mi, hakkımı yer mi?” endişesini taşıyorsa; burada kaybedilen şey imaj değil, inancın toplumsal itibarıdır.
Bence tartışmalı olmakla birlikte (yani şahsen dindarlık ve iyiliğin varoluşsal bir bütün olduğuna inanmakla birlikte) diyelim ki dindarlık “salt bir kimlik” olabilir; ama tartışmasız olan bir hakikat var ki iyilik, kimlikten çok öte bir her an sınanan bir iddia/imtihandır. Üstelik iyilik, en rahat zamanlarda,........