DİSK’in Ankara’ya taşınması üstüne |
Şubat 1967’de kuruluşundan bu yana genel merkezi İstanbul’da olan DİSK yaklaşık 60 yıl sonra Şubat 2026’da genel merkezini Ankara’ya taşıdı. Bu taşınma gerek DİSK içinde gerekse kamuoyunda çeşitli tartışmalara ve eleştirilere yol açtı. DİSK Genel Merkezi’nin Ankara’ya taşınması, anatüzük çerçevesinde örgütsel bir mesele olmakla birlikte, sadece lojistik ve teknik bir sorun değil, çok katmanlı özelliğiyle doğrudan bir sendikal politika ve anlayış meselesidir. Ancak tartışmanın sıkça eksik ve hatalı bilgilerle sürdürüldüğünü görüyorum. Bir emek tarihçisi olarak tartışmanın doğru tarihsel bilgilerle yapılmasını önemsediğim ve konuya ilişkin görüşlerimi kamuoyuyla paylaşmak için bu yazıyı kaleme aldım.
DİSK’in Ankara’ya taşınması tartışmaları
DİSK 16. Genel Kurulu’nda 2020 yılında delegasyonun büyük çoğunluğunun oyuyla alınan Ankara’ya taşınma kararı altı yıl sonra Şubat 2026’da gerçekleşti. Taşınma kararı DİSK içinde ve kamuoyunda çok tartışıldı. Taşınma kararına DİSK içinde itiraz eden sendikaların tutarlı, kararlı ve bütünlüklü davrandıklarını söylemek zordur. Taşınmanın anatüzüğe ve mevzuata aykırı olduğu yönündeki iddia zayıf kalmış ve meselenin esasının tartışılmasını engellemiştir. Öte yandan karara itiraz eden sendikalar 16. Genel Kurul’da karara destek olan tutumlarının neden değiştiğini kamuoyuna izah etmemişlerdir.
DİSK Genel Merkezi’nin Ankara’ya taşınması konusu DİSK’in kuruluşundan itibaren gündemde olan bir konudur. Türk-İş’in aksine DİSK’in mülkiyeti kendine ait ve kalıcı bir genel merkez binası hiç olmamıştır. DİSK Genel Merkezi 1967’den itibaren ya üye sendikalara ait binalarda veya kiralanan binalarda faaliyet göstermiştir. DİSK Genel Merkezi kuruluşundan itibaren altısı İstanbul’da olmak üzere yedi farklı adreste faaliyet göstermiştir.
DİSK Genel Merkezi’nin hangi ilde olacağı konusu kuruluşundan itibaren DİSK Anatüzüğünde düzenlenmiştir. DİSK’in 1967’de kuruluş sırasındaki ilk anatüzüğünün 2. maddesi, genel merkezin İstanbul’da olduğunu açıkça belirlemiş, ancak genel merkezin “Yönetim Kurulu kararı ile Ankara’ya nakledilebilir” hükmüne yer vermiştir.
DİSK’in Ankara’ya taşınması konusu somut olarak ilk kez Şubat 1974’te bağımsız sendikaların DİSK’e katılması konusunda Gönen’de yapılan toplantıda imzalanan bir protokol ile gündeme gelmiştir. Bu protokole göre Gönen toplantısına katılan bağımsız devrimci sendikalar 1974 yılı içinde genel kurullarını yaparak DİSK’e katılma kararı alacaklar ve DİSK yöneticileri de DİSK Genel Merkezi’nin Ankara’ya taşınmasına çalışacaktır.
DİSK’in Ankara’ya taşınmasına ilişkin ilk somut girişim DİSK Yönetim Kurulu’nun 30 Eylül 1974 tarihli toplantısında alınan karardır. Yönetim Kurulu, Yürütme Kurulu’nun “DİSK Genel Merkezi’nin Ankara’ya götürülmesi” önerisini uygun karşılamış ve bir dizi gündem maddesiyle erken genel kurula gidilmesi kararlaştırılmıştır. Zaman zaman iddia edilenin aksine DİSK’in kurucuları ve ilk yöneticileri de Ankara’ya taşınma konusuna karşı çıkmamıştır. Tersine ilk anatüzük hükmü Eylül 1974 tarihli yürütme ve yönetim kurullarının kararı Ankara’ya taşınma eğiliminin güçlü kanıtlarıdır.
Ancak bu girişimler sonuç alıcı olmadı. Mayıs 1975’te toplanan 5. Genel Kurul’da DİSK Genel Merkezi’nin Ankara’ya taşınması önerisi reddedildi. Genel kurul bununla da yetinmedi ve anatüzükteki ‘‘yönetim kurulu kararı ile Ankara’ya taşınabilir’’ ifadesi 2. maddeden oybirliği ile kaldırıldı. Gönen Protokolü’ndeki vaade ve yönetim kurulunun eğilimine rağmen 5. Genel Kurul’da Ankara’ya taşınma önerisinin reddedilmesi DİSK Genel Merkezi’nin Ankara’ya taşınması konusunda ciddi bir direnç olarak yorumlanabilir.
DİSK Genel Merkezi’nin Ankara’ya taşınma önerisi Aralık 1977’de toplanan DİSK 6. Genel Kurulu’nda ikinci kez gündeme geldi. Ancak bu genel kurulda da Ankara’ya taşınma önerisi kabul edilmedi. 1977’deki bu taşınma girişiminde Genel-İş’in DİSK üyesi olmasının, Genel Başkanı Abdullah Baştürk’ün DİSK Genel Başkanlığı’na adaylığının ve Genel-İş Genel Merkezi’nin Ankara’da bulunmasının etkili olduğu söylenebilir. 1977’de anatüzük değişikliği için zorunlu olan 2/3 oy (220) çoğunluk sağlanamadığı için Ankara’ya taşınma teklifi kabul edilmedi. Böylece anatüzüğün ilgili maddesi hükmü aynen muhafaza edildi. 6. Genel Kurul’da DİSK’in kurucu Genel Başkanı ve Maden-İş sendikası Genel Başkanı Kemal Türkler yerine Genel-İş Genel Başkanı Abdullah Baştürk Genel Başkanlığa seçildi.
Ankara’ya taşınma konusu 1980’de toplanan DİSK 7. Genel Kurulu’nda üçüncü kez gündeme geldi. Tüzük komisyonunun hazırladığı anatüzük taslağı üzerindeki görüşmelerde anatüzüğün 2. maddesini oyçokluğu ile kabul eden genel kurul, DİSK Genel Merkezi’nin Ankara’ya taşınmasını kararlaştırdı. DİSK 7. Genel Kurulu, 1977-1980 döneminde uzun süren iç gerilimin ardından Maden-İş ve Genel-İş arasında sağlanan bir uzlaşmaya sahne oldu. Ankara’ya taşınma kararının kabul edilmesinde bu uzlaşmanın etkili olduğunu söylemek mümkündür. Ancak kısa bir süre sonra 12 Eylül 1980 darbesi gerçekleşti ve DİSK ve üye sendikaların faaliyetleri 11 yıl süreyle durduruldu ve DİSK........