Bir oyun alanı olarak müze |
Müzeler sessizce dolaşıp sergiledikleri işlerin pasifçe izlenmesi gereken alanlar mıdır? Yoksa müzeler çocuk hallerimizi yeniden keşfedeceğimiz, eğleneceğimiz, izlediğimiz sanat eserlerini izlerken yeniden yaratacağımız, bir anlamda içimizdeki sanatçı ruhla buluşacağımız alanlar mıdır?
Geçen ay Sakıp Sabancı Müzesi’nde ‘Yoko Ono: İçses ve İçyapı’ sergisini, Sg İmalathane’de uzun zamandır birlikte sanat konuştuğumuz Nihal Elvan Erturan ve diğer arkadaşlarımla gezdim. Bütün yaz ayrı kalmıştık. Özlem giderdiğimiz bu ilk buluşmada enerjimiz de sesimiz de her zamankinden yüksekti. Üstelik Yoko Ono’nun ziyaretçiye açtığı oyun alanı da ister istemez sesimizin yükselmesine katkıda bulunuyordu. Sergi boyunca kendime aynı soruyu sorup durdum: Müzeler bir kütüphane gibi sessizce mi dolaşılmalı? Yoksa hele de serginin daveti buysa oyuna katılmak, biraz da gürültü yapmak mümkün mü?
Bu soru müzecilikte yeni değil. Amerikalı sanat tarihçisi Carol Duncan müzeleri bir tür ritüel mekânı olarak tanımlar. Orada nasıl yürüyeceğimiz, nerede duracağımız, ne kadar alçak sesle konuşacağımız önceden belirlenmiştir. İngiliz kültür sosyoloğu ve kuramcı Tony Bennett 19. yüzyıl müzesinin halkı ‘terbiye etmek’ için doğduğunu hatırlatır. Yani o saygılı sessizlik öğrenilmiş bir davranıştır. Öte yandan bu fikrin karşı damarı da en az bir asırlık. Hollandalı kültür tarihçisi Johan Huizinga, Homo Ludens’te oyunu kültürün kaynağına yerleştirir. Oyunun kurduğu ‘büyülü çember’in içinde ciddiyet ile eğlence birbirini dışlamaz. Amerikalı deneyim tasarımcısı, yazar ve müze yöneticisi Nina Simon ‘The Participatory Museum’ kitabında ziyaretçiyi izleyici olmaktan çıkarıp ortak üreticiye dönüştürmeyi savunur. Yoko........