Kızıl Îcâz Dersleri–3 |
BİR TEK “ALLAH” LAFZINDA BÜTÜN KEMÂL SIFATLARI
بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِيمِ
Kızıl Îcâz’ın kapısından Besmele ile girdik. İkinci dersimizde Bediüzzaman Said Nursî Hazretlerinin Besmele’nin “بـ / bâ” harfi üzerinde nasıl durduğunu görmüştük.
Şimdi bir sonraki kelimeye geçiyoruz:
اللّٰه
Allah.
Üstad Hazretleri burada uzun bir açıklama yapmaz. Kızıl Îcâz’ın adına yakışır şekilde son derece kısa fakat yoğun bir cümle söyler:
مُسْتَجْمِعٌ لِجَمِيعِ الصِّفَاتِ الْكَمَالِيَّةِ، لِلُّزُومِ الْبَيِّنِ
Yaklaşık mânası: “Bütün kemâl sıfatlarını kendisinde toplayandır; çünkü aralarındaki lüzum açıktır.”
Bir cümle…
Fakat arkasında hem mantık ilminin önemli bir kaidesi hem de çok geniş bir tevhid hakikati bulunmaktadır.
“MÜSTECMİ‘” NE DEMEKTİR?
مستجمع — müstecmi‘, “toplayan, kendisinde cem eden” mânasına gelir.
الصفات الكمالية — sıfât-ı kemâliye ise Cenab-ı Hakk’a ait bütün kemâl sıfatlarını ifade eder.
İlim, kudret, irade, hayat gibi sıfatlar bunlardandır.
Fakat burada üzerinde asıl durmamız gereken ifade şudur:
لِلُّزُومِ الْبَيِّنِ — lüzûm-u beyyin sebebiyle.
İşte Kızıl Îcâz’ın mantık dersi burada başlıyor.
MOLLA ABDÜLMECİD NURSÎ’NİN ŞERHİ
Üstad’ın kardeşi Molla Abdülmecid Nursî, Üstad’ın birkaç kelimeyle bıraktığı bu noktayı mantık diliyle açıyor.
“Lüzûm-u beyyin”in burada Zât ile sıfatlar arasındaki açık ve zarurî münasebet olduğunu ifade ediyor.
Ardından meselenin anahtarını veriyor:
فَلَفْظَةُ الْجَلَالِ دَالَّةٌ عَلَى الذَّاتِ بِالْمُطَابَقَةِ وَعَلَى الصِّفَاتِ بِالِالْتِزَامِ
Yani: “Lafza-i Celâl, Zât’a mutabakat yoluyla; sıfatlara ise iltizam yoluyla delâlet eder.”
Ve bunun neticesini şöyle ifade eder:
فَمَنْ ذَكَرَ لَفْظَ الْجَلَالِ كَانَ ذَاكِرًا لِجَمِيعِ صِفَاتِ الْكَمَالِ
Yani: “Allah lafza-i celâlini zikreden, bütün kemâl sıfatlarını da zikretmiş olur.”
Burada artık önümüze iki mantık terimi çıkıyor:
Delâlet-i mutabakiye ve delâlet-i iltizamiye.
Bunları anlamadan Üstad’ın kısa cümlesindeki inceliği tam olarak göremeyiz.
DELÂLET-İ MUTABAKİYE NEDİR?
Bir lafzın vaz’edildiği mânanın tamamını göstermesine delâlet-i mutabakiye denir.
Burada “Allah” lafza-i celâli, doğrudan doğruya Zât-ı Akdes’e delâlet eder.
Molla Abdülmecid’in ifadesiyle: عَلَى الذَّاتِ بِالْمُطَابَقَةِ “Zât’a mutabakat yoluyla.”
Fakat mesele burada bitmiyor.
Çünkü Allah’ın Zât-ı Akdes’i düşünüldüğünde O’nun kemâl sıfatlarından mahrum olması........