Haccac bin Yusuf… M. 661'de Taif'te doğdu ve M. 714'te, kendi kurduğu Irak’ın Vâsıt şehrinde, 53 yaşında vefat etti. Emevî Devleti'nin ünlü devlet adamlarındandır. Nam-ı diğerle Abdülmelik b. Mervan’ın Irak genel valisi Haccac-ı Zalim… Haccac, Halife Abdülmelik tarafından, Hicaz’da halifeliğini ilan eden Abdullah b. Zübeyr (ra) ve Irak valisi kardeşi Mus’ab’ın isyanını bastırmakla görevlendirildi. Bu işi başarıyla yerine getirip Abdullah b. Zübeyr'i (ra) ve kardeşi Mu’ab’ı öldürdükten sonra Emevîlere karşı başlıca isyan merkezlerinden biri olan Irak'a genel vali olarak atandı.

Pek çok masum kanın dökülmesi ve kendisine "zalim" unvanının verilmesi pahasına Irak'ta Emevîlere karşı çıkan çok sayıdaki Haricî isyanlarını bastırdı. Bastırdığı en büyük isyanlardan birisi de Abdurrahman b. Muhammed İbnu’l-Eş’as’ın isyanıydı. Bu harekete Hasan-ı Basrî ve onun gibi az sayıdaki âlim dışında, müfessir Said b. Cubeyr, Âmir eş-Ş’abî ve büyük fakih Abdurrahman b. Ebû Leyla gibi yüzlerce âlim de katılmış, sonunda Deyru’l-Cemacim savaşında mağlup olmuşlardı. İsyan bastırıldıktan sonra Haccâc’ın emriyle 20 binden fazla insan öldürülmüştür. Bunların içinde, Abdullah b. Abbas’ın talebesi büyük müfessir Said b. Cübeyr de vardı.

Haccâc iyi şeyler de yapmıştır. Mesela isyanları bastırdıktan sonra Irak'ın imarına büyük önem verdi. Su kanallarını açtı ve tarım arazilerini çoğalttı. Irak'ta birliği sağladıktan sonra da, Türkistan ve Hindistan'a doğru İslâm fetihlerini yeniden başlattı.

Kaynaklarda Haccac’ın Kur’an ehline çok cömert davrandığı, mala mülke düşkün olmadığı, vefat etmeden önce kendisine ait olan şeyleri beytülmale devrettiği, öldüğünde arkasında sadece bir rahle, yüz adet zırh, bir kılıç, bir at eyeri, bir Mushaf ve 300 dirhem para bıraktığı kaydedilmektedir.

Haccâc hafızdı. Kendisinden bir şey isteyen birisi geldiği zaman ona Kur’an’dan kaç sureyi ezbere bildiğini sorardı. Eğer ezberinde Kur’an yoksa “Git şu ve şu sureleri ezberle, ondan sonra gel” dedrdi. Büyük hadisçi ez-Zehebi Haccâc’ı zalim, cebbar, pis ve kan dökücü gibi sıfatlarla zemmettiği halde onun cesur, zeki, kurnaz, fesahat ve belagat sahibi, Kur’an’a çok hürmet eden biri olduğunu da kaydeder. Es-Sicistânî ise, Haccac’ın hâfızları toplayarak muhtelif surelerde çok sayıda kelimenin imlasını düzelttiğini, Kur’an’ın harekelenmesi ve noktalanması işini üstlendiğini........

© Risale Haber