İmanın En Eşref Derecesi

Resûlüllah (sas) şöyle buyurdu: “İmanın en eşref derecesi, kişiliğinle insanlara güvence vermendir. İslam’ın en güzel mertebesi, insanların senin elinden ve dilinden salim kalmasıdır. Hicretin en eşref mertebesi, günahlardan kaçıp hicret etmendir. Cihadın en eşref derecesi, Allah yolunda öldürülmen ve atının düşman tarafından kesilmesidir. Zühdün en eşref mertebesi de Allah’ın verdiği rızıkla iktifa edip şükretmendir. Allah’tan isteyeceğin en güzel şey, dinde ve dünyada afiyet istemendir.” (Kenzü’l-Ummâl, c. 1, hadis no: 65)

Kader ilim kabilindendir. Başka bir deyimle, aslı itibariyle kader ilim, irade ve kudret sıfatlarına dayalı ilahi bir programdır. Şuna benzer: Bir mühendis ev yaptırmak isteyen bir adam için, önce zihninde bir proje hazırlar. Bu bir ilimdir. Sonra projeyi çizer; bu da iradedir. Ancak, mühendis ev sahibinin isteğine [tercihine] göre kalem oynatır. İki odalı isterse iki odalı, üç odalı isterse üç odalı bir plan çizer. Sonra mühendis, ev sahibinin tercihini de göz önünde bulundurarak bu projeyi eyleme dönüştürür ve evi yapar. Tıpkı Allah’ın küllî iradesinin yanı sıra, kulun cüzî iradesinin de fiillerinde belirleyici olması gibi…

Allah her istediğini yapan [فَعَّالٌ لِّمَا يُرِيدُ] “faalün Limâ Yürîd”tir. Yani küllî ve sınırsız bir iradeye sahiptir. İnsan ise, çok şey isteyebilen fakat istediği her şeyi yapamayan bir cüzî ve sınırlı iradenin sahibidir. Bununla beraber insanın bu iradesi, hayır işlerinde sınırlı ise de şer işlerde her şeyi başarabilen bir yapıdadır.

Bir değirmen düşünün; değirmenin ana mihverini oluşturan taş büyük bir gürültüyle dönerken, taşın sağında ve solundaki girinti-çıkıntılarda yem arayan karıncalar ve bitler bulunur. Değirmen taşının dönmesi küllî iradeye misaldir. Karıncanın taş üzerindeki hareketi cüzî iradeye misaldir.

Dünya da, küllî iradenin emriyle tıpkı bir değirmen taşı gibi döner durur. İnsan sağda-solda dünyanın üzerinde yaşamaya çalışır fakat dünyanın seyrini etkilemez. İnsanın hareketleri de Allah’ın küllî iradesini etkilemez. Ancak küllî irade insanın bütün fiillerinin yaratıcısı olsa da onun cüzî iradesini........

© Risale Haber