Ubûdiyet ve Şuhûd |
Şuhud kavramı üzerine mütalâaya devam ediyoruz.
Kulluğun Gören Gözü
İnsan bazen çok şey bilir ama az şey görür. Kitaplar okur, kavramlar öğrenir, hakikatlerden bahseder, isimleri ve sıfatları sayar, uzun uzun tefekkürden söz eder. Fakat bütün bu malumat, insanın bakışını değiştirmiyorsa, kalbine dokunmuyorsa ve kulluğuna tesir etmiyorsa, ortada bir bilgi birikimi olduğu hâlde hakikatin şuhûdu henüz gerçekleşmemiş olabilir. Çünkü bilmek başka, görmek başkadır Görmek başka, gördüğünden intikal etmek ise daha başkadır. İşte burada ubûdiyet ve şuhûd meselesi karşımıza çıkar.
Bana göre bu iki kavram, Risale-i Nur'un insanı hakikate götüren nazarının iki önemli cephesidir. Ubûdiyet insanın Rabbine karşı durduğu makamdır; şuhûd ise o makamdan kâinata bakışıdır Biri kulluğun hâlidir, diğeri kulluğun gören nazarıdır.
İnsan önce kendisini görür. Bediüzzaman'ın ene bahsinde üzerinde durduğu en mühim meselelerden biri budur.
İnsan “ben” der. Ben biliyorum Ben istiyorum Ben yapıyorum. Ben sahibim. Ben seviyorum. Ben karar veriyorum. Bu “ben” insanın mahiyetine yerleştirilmiş bir hakikattir. Fakat mesele “ben” demek değildir.
Asıl mesele, “Ben neyim ve kendimde gördüğüm bu şeyler gerçekten kime ait?” sorusudur.
İnsan kendisini müstakil bir varlık, müstakil bir kudret ve müstakil bir mâlikiyet sahibi zannederse ene, mânâ-yı ismî ile hareket eder.
Fakat: “Bana verilmiş. Bana emanet edilmiş. Bende görünen kudret benim mülküm değil. Ben müstakil değilim, muhtacım.” dediği anda ene'nin istikameti değişir.
Artık insan kendisine değil, kendisini gösteren hakikate bakmaya başlar. İşte burada mânâ-yı harfî devreye girer. Ve ene, insanı ubûdiyete götüren bir kapıya dönüşür.
Bediüzzaman'ın veciz ifadesiyle:
“Ubûdiyet-i mahzânın menşe'idir. Yani ene, kendini abd bilir; başkasına hizmet eder, anlar. Mâhiyeti, harfiyedir.”
Buradaki sır şudur: Ene kendisinde kaldığı zaman enaniyet; kendisinden geçtiği zaman ubûdiyet doğurur.
Ubûdiyet yalnızca ibadet etmek değildir. Ubûdiyeti sadece namaz, oruç, dua ve tesbih gibi fiiller üzerinden anlamak eksik olur. Bunlar ubûdiyetin tezahürleridir. Fakat ubûdiyetin daha derin bir tarafı vardır:
Kul olduğunu bilmek. Mâlik olmadığını bilmek. Memlûk olduğunu bilmek. Hâkim olmadığını bilmek. Me'mur olduğunu bilmek. Kendi kudretinin sınırlı olduğunu, kendi ilminin mahdud olduğunu ve her an Rabbine muhtaç bulunduğunu bilmek... İnsan haddini bildiği ölçüde ubûdiyeti anlamaya başlar. Çünkü kulluk, insanın kendisini yok sayması değil; kendi hakikî makamını bilmesidir. “Ben kulum, O Rabbim.” Bütün mesele aslında bu iki cümlenin arasındaki nisbeti doğru kurabilmektir.
Fakat ubûdiyet burada bitmez
Tam burada ikinci soru ortaya çıkar: Kul olduğunu bilen insan, kâinata nasıl bakacaktır?
İşte şuhûd burada başlar. Çünkü insanın Allah karşısındaki makamı değiştiğinde, kâinat karşısındaki nazarı da değişir. Kendi hesabına bakan insan, her şeyi sebeplerle açıklamaya çalışır. Allah hesabına bakan insan ise sebeplerin arkasındaki mânâyı arar. Nimeti görür. Fakat nimette kalmaz. Mün'im'i arar.
Sanatı görür. Fakat sanatta kalmaz. Sâni'e intikal eder. Rahmeti görür. Rahîm'i hatırlar. Kudreti görür. Kadîr'i düşünür. İntizamı görür. Hakîm'e intikal eder. İşte bu nazar, mânâ-yı harfî nazarıdır. Ve bu nazarın neticesinde şuhûd ortaya çıkar.
Şuhûd, sadece görmek değildir. Şuhûdu yalnızca “gözle görmek” olarak anlamak, meseleyi daraltır. Şuhûd, görünen şeyde........